بررسی تطبیقی معماری مسجد بلوچ های آبادان با مساجد بلوچستان و خوزستان

با لشکرکشی اعراب مسلمان و در نتیجه ورود آن ها به سرزمین ایران و اعتلای دین اسلام در این سرزمین، مساجد به عنوان جزئی ارزشمند از ساختار فضایی-کالبدی شهر شناخته شدند. در این میان، مسجد به دلیل کارکردهای مذهبی- اجتماعی جایگاهی مهم ایفا می کند. بلوچ ها از جمله اقوامی هستند که به صورت پراکنده در ایران تا شبه قاره هند زندگی می کنند و مردم آن به تبع عوامل فرهنگی، جغرافیایی و مصالح ساختمانی در منطقه، مساجد خود را بنا نموده -اند. از سوی دیگر بلوچ ها گاها مساجد خود را در دیگر نقاط ایران برای اقوام خود در آن منطقه برپا کرده اند. با توجه به اینکه برخی از جغرافی دانان اسلامی به طور پراکنده فقط به مساجدی قدیمی در جنوب شرقی (بلوچستان) ایران اشاره کرده اند، تحقیقات میدانی جامعی در خصوص مساجد بلوچ در دیگر نقاط کشور انجام نشده است. وجود مسجد بلوچ های آبادان در خوزستان برای یک اقلیت مذهبی با فرهنگی متفاوت این پرسش را ایجاد می کند که چگونه ارزش های معماری جامعه میزبان و خاستگاه قومی آن در ساخت این بنا بهره گیری شده است؟ هدف پژوهش شناخت عناصر کالبدی- فضایی مسجد بلوچ های آبادان و تطبیق آن با معماری مساجد بلوچستان و خوزستان است؛ تا میزان تاثیر هر شیوه و نمود آن در این مسجد مشخص شود. روش گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه ای و برداشت میدانی بوده و روش تحقیق با رویکرد تفسیری در راستای دستیابی به پاسخ پرسش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. یافته ها نشان می دهند مسجد بلوچ ها عناصر هویتی منطقه بلوچستان را داراست اما بنا بر ملاحظات زمینه ای خوزستان با معماری آن هماهنگ شده است. عناصر مورد استفاده در آن به ریشه های فرهنگی و مذهبی بلوچستان وابسته است.

کلیدواژه ها:

مسجد بلوچ ها ، آبادان ، خوزستان ، بلوچستان ، مقایسه تطبیقی