ارزیابی کاربرد تبدیل موجک برای تشخیص روند دبی جریان رودخانه (منطقه مورد مطالعه: رودخانه هلیل رود ایران)

سابقه و هدف: جریان رودخانه ها به عنوان یکی از تاثیر گذارترین عوامل در منابع آبی و پدیده های هیدرولوژیکی، در تعامل با عناصر اقلیمی است. در نتیجه، تشخیص تغییرات دبی رودخانه در یک دوره زمانی می تواند وجود یا عدم وجود تغییرات آب و هوای یک منطقه خاص را اثبات کند. مطالعات قبلی نشان داده اند که دبی رودخانه به دلیل تغییرات در الگوهای هیدرولوژیکی، مداخلات انسانی، تغییرات در پوشش گیاهی یا نوسانات آب و هوایی سالانه متفاوت است. نوآوری پژوهش حاضر در ارزیابی روند دبی رودخانه هلیل رود در حوضه جازموریان در ایران با استفاده از تبدیل موجک، ارزیابی عملکرد آن و مقایسه با روش من-کندال است.مواد و روش ها: در این تحقیق از تبدیل موجک برای تشخیص روند احتمالی دبی رودخانه هلیل رود که یکی از رودخانه های مهم جنوب شرق ایران است، استفاده شد. بدین منظور داده های دبی ایستگاه های حسین آباد و کهنک شیبانی واقع در رودخانه هلیل رود به ترتیب در بازه زمانی ۱۳۴۲ تا ۱۳۸۹ و ۱۳۶۱ تا ۱۳۹۱ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. همچنین نتایج مدل با آزمون من-کندال مقایسه شد. یافته ها: نتایج روند ماهانه، فصلی و سالانه در هر دو ایستگاه روند نزولی ثابتی را نشان دادند که بیانگر کاهش دبی رودخانه است. همچنین نتایج روند بدست آمده توسط تبدیل موجک بیانگر روند منفی در تمامی مقیاس ها در ایستگاه حسین آباد با سطح معنی داری ۰۰۱/۰ است. نتایج بیان شده در ایستگاه کهنک شیبانی نیز مشاهده شد. هر دو روش من-کندال و تبدیل موجک نوع روند نزولی یا صعودی را به خوبی تشخیص دادند. برای تحلیل روند سالانه، هر دو حالت روش تبدیل موجک از روش من-کندال بهتر عمل کردند و مقادیر بالاتر و اهمیت بیشتری را در سطوح مختلف معنی داری نشان دادند. در حالت فصلی، روش من-کندال از روش تبدیل موجک در سطح دوم بهتر عمل کرد اما عملکرد ضعیف تری را در سطح اول نشان می دهد. در تحلیل ماهانه در ایستگاه کهنک-شیبانی، خروجی حوضه، مقادیر روند روش من-کندال اهمیت بیشتری نشان می دهد. نتیجه گیری: برای تشخیص روند احتمالی دبی رودخانه هلیل رود در ایستگاه های حسین آباد و کهنک شیبانی از تبدیل موجک و آزمون روند من-کندال استفاده شد. به طور کلی نتایج نشان دهنده کاهش دبی جریان در این ایستگاه در تمامی مقیاس های زمانی بود. تجزیه و تحلیل تبدیل موجک روند نزولی قابل توجهی را در دبی مربوط به ایستگاه کهنک شیبانی در مقیاس ماهانه، فصلی و سالانه نشان داد که همگی در سطح ۰۰۱/۰ معنی دار بودند. بطور کلی، نتایج حاکی از کاهش دبی در ایستگاه ها در تمامی مقباس ها در طول دوره ها بود.

کلیدواژه ها:

روند جریان رودخانه ، تبدیل موجک ، آزمون من-کندال ، رودخانه هلیل رود