جریان شناسی به مثابه روش فهم تحولات فرهنگی و اجتماعی در چارچوب معرفتی انقلاب اسلامی/سیدمحمدعلی غمامی

همان گونه که تحلیل گفتمان، تحلیل سیستمی، تبارشناسی و بسیاری از روش های علمی، متناسب با فلسفه و فرهنگ خویش شکل گرفته اند، انقلاب اسلامی نیز به روشی متناسب با چارچوب های انقلابی و اسلامی خود نیاز دارد. در میان چشم اندازهای روشی، جریان شناسی، یکی از چشم اندازهای مطرح در میان پژوهشگران ایرانی بوده است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که هویت روش شناختی «جریان شناسی» در نسبت با روش های موجود در علوم انسانی چیست و آیا جریان شناسی می­تواند چشم­اندازی روشی در رویارویی با روش­های معاصر تحقیق در غرب باشد؟ برای پاسخ به این پرسش، رویکردی انتقادی و تطبیقی در پیش گرفتیم؛ از این رو، پس از نقد چهار مورد از مهم­ترین پژوهش­های جریان­شناختی در ایران، روش­های مشابه در سه مولفه­ی تبیینی، تفسیری و انتقادی مورد بررسی قرار گرفت و نشان دادیم که جریان­شناسی براساس سه نگره­ی «کلیت»، «پویایی» و «پیوستگی»، از این روش­ها متمایز می­شود. بیشتر پژوهش­هایی که در ایران تحت عنوان جریان­شناسی صورت گرفته است، بیش از آنکه واجد این ویژگی­ها باشند، گونه­شناسی هستند، رویکردهای تبیینی غالبا جزءنگر هستند، رویکردهای تفسیری بیشتر ایستانگرند و رویکردهای انتقادی عموما بر «گسست» تاکید دارند. مهم­ترین خصلت جریان­شناسی، پیوسته دیدن حقیقت است، بدین معنا که «شناخت حقیقت» مشروط به «شناخت پیوستگی حقیقت» است. براساس این سازه­­ها، می­توان چشم اندازی روشی برای جریان­شناسی در نظر گرفت.

کلیدواژه ها:

روش شناسی ، تحلیل جریان ، تبارشناسی فرهنگ ، انقلاب اسلامی ، پیوستگی و گسستگی معرفتی