جریان شناسی و مبانی فکری اعتزال نو /محمد عرب صالحی، سعید متقی فر

مقاله حاضر به معرفی جریان اعتزال نو  و تحلیل مبانی فکری آن می پردازد. اعتزال نو، که قلمرو جغرافیایی آن جهان عرب از جمله مصر، همچنین شبه قاره و حتی ایران را شامل می شود، در یک نگاه کلی به متقدم و متاخر قابل تقسیم است. شخصیت های برجسته ای چون سید جمال الدین اسدآبادی، محمد عبده، ابن عاشور، سیدقطب  به عنوان مهمترین نمایندگان نومعتزله متقدم، همچنان بر حفظ اصول اسلامی تاکید دارند و به بازنگری در تفسیر متون دینی بر اساس عقل و زمانه پرداخته اند و امثال امین الخولی، نصرحامد ابوزید، محمد ارکون، حسن حنفی و عبدالکریم سروش و بسیاری دیگر از روشنفکران دینی، به عنوان برخی از مهمترین شخصیت های نومعتزله متاخر، با استفاده از عقل خود بنیاد غربی و عقلانیت ابزاری و استمداد از مبانی هرمنوتیک فلسفی و تفسیر ادبی و نتیجه حاصل از آن یعنی نسبی گرایی که لازمه ذاتی عقلانیت مدرن و پست مدرن غربی است، بسیاری از گزاره های دینی را تاریخمند و قابل نقد و تاویل دانسته و در راه حلی که برای مساله تقابل مدرنیته و سنت دینی ارائه می کنند جانب مدرنیته را بر سنت دینی غلبه داده و آموزه های دین را به نفع مدرنیته تاویل برده یا تعلیق کرده اند.

کلیدواژه ها:

جریان شناسی ، اعتزال نو ، عقل گرایی ، عقل خودبنیاد ، پلورالیزم ، تاریخ مندی