الگوی احراز توبه در رویه قضایی ایران

در قواعد اسلامی برای احراز و تشخیص توبه، شرایط دشواری پیش بینی نشده است. زیرا با برداشتی که از ظاهر روایات و آیات اسلامی استنباط می گردد، با اعلام ندامت و پشیمانی، انجام اعمال صالح، رد حق الناس و ادای دیون و واجبات و اموری از این قبیل، اصل را بر صحت توبه مرتکب می گذارند، اما در رویه قضایی و در دادنامه های اصداری از شعب مختلف دادگاه ها با خلاف آن مواجه هستیم. چرا که مهم ترین چالش قضات که مانع کاربست نهاد توبه است؛ ابهام و پیچیدگی احراز شرایط توبه در متهمین و مجرمین می باشد که سکوت قانون مجازات اسلامی۱۳۹۲ به این دشواری در احراز توسط قضات افزوده است، ماده ۱۱۷ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ در این رابطه مقرر کرده : «جهت احراز توبه به صرف ادعای مرتکب اکتفا نمی شود» مقرره مذکور این برداشت را به همراه دارد که متهم باید برای اثبات ادعای خود دلیل ارائه نماید و اصل بر عدم توبه است؛ لکن قانونگذار در خصوص اینکه این ادله، چه مواردی را می تواند شامل گردد ساکت می باشد که در عمل موجب برخورد سلیقه ای محاکم گردیده است که نهایتا ممکن است مقام قضایی توبه دروغین مرتکب را به اشتباه مورد قبول قرار داده و مشمول عفو و یا تخفیف قرار دهد و توبه واقعی را به دلیل اعمال سلیقه ی خود محرز ندانسته و مورد مجازات قرار دهد. بنا بر مطالب فوق الذکر، نگارندگان تصمیم بر آن دارند تا با بررسی مختصر منابع قرآنی، فقهی و شرعی مقوله ی توبه و انطباق نظریات و راهکار های به دست آمده با آراء موجود و صادره از محاکم اولا؛ روش تشخیص و احراز توبه را مشخص نمایند ثانیا؛ الگو های مطلوب و مناسبی در این راستا ارائه نمایند. این پژوهش به شیوه تحلیلی توصیفی به بررسی موضوع می پردازد.

کلیدواژه ها:

توبه ، ندامت ، احراز توبه ، حقوق کیفری ، رویه قضایی