ارائه الگوی خصوصی سازی بنگاه های دولتی با تاکید بر عوامل مالی و غیرمالی (مطالعه موردی ایران)

اهداف: نظر به مسائل مهمی مانند جهانی شدن و ایجاد محیط رقابتی و کوچک سازی دولت ها، در کشور ما نیز بیش از بیش نیاز به مقوله خصوصی سازی، نیاز به مطالعه امکان سنجی است. بررسی هایی که در این مورد صورت گرفته بیش تر به جنبه های کارایی و اقتصادی مسئله پرداخته اند. در این پژوهش سعی شده است تا معیارها و عوامل مالی و غیرمالی تاثیرگذار بر خصوصی سازی بررسی شوند تا یک مدل بهینه از خصوصی سازی با توجه به معیارها و عوامل مالی و غیرمالی ارائه شود. روش شناسی: این پژوهش با استفاده از روش دلفی و مدل سازی تفسیری ساختاری، از روش های هدفمند، تبیینی و اکتشافی برای تعیین الگوهای خصوصی سازی با تاکید بر معیارها و عوامل مالی و غیرمالی استفاده کرده است. گردآوری داده های این پژوهش، ترکیبی از مطالعات قبلی و داده های به دست آمده از تکنیک دلفی از مدیران و سیاست گذاران سازمان های خصوصی سازی بود. یافته ها: شش معیار به عنوان مولفه های خصوصی سازی شامل عوامل اقتصادی، معیارهای مالی و حسابداری، عوامل سیاسی، ارتقای بخش خصوصی، عملکرد دولت و ابعاد فرهنگی و عمومی شناسایی شد. یک رویکرد سلسله مراتبی برای ایجاد یک ساختار درختی، ارزیابی گزینه ها بر اساس معیارها و ارزیابی معیارها بر اساس تابع هدف استفاده شد. سپس از نرم افزار Expert Choice برای اولویت بندی و ارائه مدلی بهینه در این زمینه استفاده شد. نتیجه گیری: بر اساس بررسی های مبانی نظری و داده های جمع آوری شده از کارشناسان سازمان خصوصی سازی و پس از بررسی های انجام شده بر روی پرسشنامه مقایسه های زوجی معیارهای مورد بررسی، نتایج نشان می دهد که عوامل سیاسی با مقدار ۰.۲۲۶ در اولویت اول از مولفه های خصوصی سازی قرار گرفته و نیازمند توجه بیشتر کارشناسان است، در رتبه های بعدی عوامل اقتصادی با ارزش ۰.۲۰۲ در رتبه دوم، ابعاد فرهنگی و عمومی با ارزش ۰.۱۹۱ در رتبه سوم، معیارهای مالی و حسابداری با ارزش ۰.۱۷۱ در رتبه چهارم، ارتقای بخش خصوصی با ارزش ۰.۱۱۹ در رتبه پنجم و درنهایت عملکرد دولت با ارزش ۰.۰۸۴ در رتبه ششم اولویت بندی مولفه های خصوصی سازی با تاکید بر عوامل مالی و غیرمالی قرار گرفته اند. همچنین نرخ سازگاری ۰.۰۰۷ در محدوده قابل قبولی قرار دارد. با توجه به بررسی های به عمل آمده از تحلیل ساختاری تفسیری و تحلیل مجدد یافته های پژوهش از ۶ بعد اصلی شناخته شده در زمینه مولفه های خصوصی سازی در مدلی با سه سطح به عنوان الگوی مولفه های خصوصی سازی با تاکید بر معیارها و عوامل مالی و غیرمالی معرفی می شود. بر این اساس عوامل سیاسی در بالاترین سطح و عوامل اقتصادی، معیارهای مالی و حسابداری و ارتقای بخش خصوصی در سطح دوم و عملکرد دولت و ابعاد فرهنگی و عمومی در رتبه سوم سطح الگوی مولفه های خصوصی سازی با تاکید بر عوامل مالی و غیرمالی قرار گرفتند، دلیل این تفاوت به نسبت تحلیل سلسله مراتبی را می توان در آن جستجو کرد که مدل تحلیل ساختاری تفسیری به دنبال الگوی بهینه یک موضوع است و تحلیل سلسله مراتبی به دنبال تعیین اولویت هر یک از معیارها است. این نتایج پتانسیل تاثیرگذاری بر تصمیم گیری ها در بخش خصوصی را دارد و برای نجات بخش خصوصی از ناکارآمدی، اولویت بندی مولفه های مالی و غیرمالی خصوصی سازی می تواند منجر به تغییر در شیوه های تصمیم گیری فعلی مدیران برای بخش خصوصی سازی شود.

کلیدواژه ها:

Privatization ، Non-Financial Factors ، Financial Factors ، Privatization Components ، خصوصی سازی ، عوامل غیرمالی ، عوامل مالی ، مولفه های خصوصی سازی