بررسی انتقادی تفسیر مقاتل بن سلیمان از آیات مرتبط با اهل کتاب

تفسیر مقاتل در شمار قدیمی ترین تفاسیر برجای مانده از قرون اولیه تفسیری است که به دلیل قدمت آن ، اهمیت ویژه ای در بازشناساندن فضای فکری، فرهنگی و علمی قرن دوم دارد. او از سوی برخی رجالیان به لحاظ بهره گیری از آموزه های یهودیان و مسیحیان ممتاز دانسته شده است. در این مقاله با هدف شناخت فضای علمی قرن دوم به طور کلی و میزان آگاهی مقاتل نسبت به منابع اهل کتاب و آموزه های آنها ، دو دسته ازایات مرتبط با اهل کتاب، اولی ناظر به منابع، تاریخ وعقاید و دومی آموزه های اهل کتاب بررسی شد و در عموم موارد پیشگامی او در ارائه این تفاسیر با مقایسه با گزارش طبری از نظرات مفسران ذیل آیات واکاوی شد. مشخص شد مقاتل به رغم اگاهی اجمالی نسبت به اهل کتاب، شناختی دقیق و مستقیم از ایشان ندارد. اطلاعات او از منابع عهدینی بسیارکلی ، از تاریخ و باورهای ایشان غیر دقیق است. بررسی تطبیقی تفسیرهای او از داستان اوریا و داود(ع) ، ساره و ابراهیم، لوط و دخترانش نشان می دهد که اطلاعات او در این موارد اگر چه با کلیت کتاب مقدس سازگار است اما با جزئیات گزارش کتاب مقدس سازگار نیست. مشابهت تفسیر مقاتل در در تبیین برخی از آیات پیش گفته اگر چه این احتمال را مطرح می کند که او سخن پیشینیان را بازنشر می کند اما در عموم موارد تفاوت مطالب در لفظ و جزئیات و نیز پیشگامی او در بسیاری از مطالبی که مطرح می کند ، این احتمال را تقویت می کند که او ولو آن که مستقیما از کتاب مقدس استفاده نکرده ولی شناخت احتمالی در نتیجه تعامل با ایشان داشته است.

کلیدواژه ها:

مقاتل بن سلیمان ، تفاسیر قرن دوم ، اهل کتاب ، کتاب مقدس