توزیع الگوهای وزن مورایی در انواع واژه های سه هجایی: نظریه مورایی

پژوهش حاضر به مطالعه چگونگی توزیع الگوهای وزن مورایی در انواع واژه­های سه­هجایی فارسی اعم از بسیط، مشتق، مرکب و مشتق-مرکب در چارچوب نظریه مورایی می­پردازد. الگوی وزنی یک واژه عبارتست از وزن هجاهای موجود در آن واژه و بر تمایز میان هجاهای سنگین و سبک استوار است (Carr, ۲۰۰۸:۱۷۲). در نظریه مورایی هجاهای سنگین­تر مورای بیشتری نسبت به هجاهای سبک تر دارند.(Hayes, ۱۹۸۹:۳۵۶) برای مطالعه و مقایسه الگوهای وزنی انواع واژه های سه­هجایی، دو فرهنگ لغت ۶۰۰۰۰ واژه ای دهخدا (۱۳۸۵) و ۴۰۰۰۰ واژه ای مشیری (۱۳۸۸) مطالعه و تعداد ۳۲ هزار واژه سه­هجایی شناسایی شدند. سپس، این واژه­ها با استفاده ­از نرم­افزار اکسل و براساس اطلاعاتی مانند ریشه زبانی، نوع واژه، صورت واجی، ساخت هجایی و وزن هجای اول تا سوم دسته­بندی شدند و انواع الگوهای وزنی استخراج گردید. همچنین، برای بررسی مفهوم تناوب وزن هجاها، انواع الگوهای وزنی متناوب و نامتناوب مشخص شدند. نتایج بررسی داده­ها نشان داد در مجموع ۴۹ الگوی وزنی بالفعل در واژه­های سه­­هجایی دیده می­شود و  بیشترین فراوانی متعلق به توالی هجا­های یک و دومورایی است. ازطرفی، هجاهای سه­ و چهارمورایی، به ویژه در مجاورت یکدیگر، بسامد بسیارکمی دارند. این نکته نشان می­دهد که واژه­های سه­هجایی به توالی­ هجاهای کوتاه گرایش دارند. الگوهای نامتناوب شبه­یکنواخت در انواع این واژه­ها غالب است. به علاوه، توالی­های یک­ و دومورایی رویه مطلوب واژه­های بسیط است و هیچ واژه بسیط سه­هجایی با هجای چهارمورایی در جایگاه غیرپایانی و پایانی یافت نشد، بجز موارد اندکی که همگی وام­واژه بودند. ازطرفی، واژه های مشتق نسبت به واژه های بسیط به لحاظ وزنی، سنگین تر و نسبت به واژه های مرکب سبک تر هستند.

کلیدواژه ها:

وزن هجا ، الگوهای وزنی ، مورا ، تناوب ، زبان فارسی