سنگ نگاری، زمین شیمی، جایگاه زمین ساختی و سنگ زایی مخروطهای آتشفشانی دشت مختاران ( جنوب غرب بیرجند - شرق ایران)

مخروطهای آتشفشانی دشت مختاران بصورت قلل متمایز و پراکنده در بخش شمالی پهنه جوش خورده سیستان و در جنوب باختری بیرجند قرار گرفته اند. این مجموعه با طیف ترکیبی آندزیت بازالتی، آندزیت و تراکی آندزیت بروی نهشته های فیلیشی پالئوژن به صورت مخروطهای منفرد دیده می شوند. مجموعه کانی های اصلی این سنگها را پلاژیوکلاز همراه با پیروکسن و کمتر هورنبلند به صورت فنوکریستالهای درشت تشکیل می دهند. بافت غالب در این سنگها پورفیریتیک، میکرولیتیک پورفیری، هیالومیکرولیتیک پورفیری و گلومروپورفیریتیک و مزوستاز آنها عموما شیشه ای تا ریز بلور می‎باشد. بیوتیت، الیوین و اپاک نیز به عنوان فاز فرعی حضور دارند. بررسی های ژئوشیمیایی دال بر ماهیت کالک آلکالن این سنگها می باشد که در یک محیط زمین ساختی قوس آتشفشانی پس از برخورد تشکیل شده اند. الگوی پراکندگی عناصر نادر خاکی نشان از غنی شدگی از عناصر نادر خاکی سبک و تهی شدگی از عناصر نادر خاکی سنگین داشته و ویژگی شاخص آنها آنومالی منفی Nb و انومالی مثبت Pb می باشد. در نمودار تعیین موقعیت تکتونیکی، نمونه های دشت مختاران با موقعیت کمانهای آتشفشانی پس از برخورد مربوط به زون فرورانش حاشیه فعال قاره ای تطابق دارد.

کلیدواژه ها:

"آندزیت" ، "قوس آتشفشانی" ، "حاشیه فعال قاره ای" ، "دشت مختاران" ، "جنوب غرب بیرجند"