نقش شناخت زمان و مکان نزول آیات در فهم قرآن

هدف: قرآن کریم کتاب هدایت است و شرط بهره مندی از آن، فهم صحیح مراد خداوند است. فهم آیات نیز به ابزار و قرائنی نیازمند است که یکی از آن ها، شناخت زمان و مکان نزول آیات است. با توجه به اهمیت شناخت زمان و مکان نزول در فهم مراد الهی از آیات، این مقاله بر آن است  که نقش این شناخت را در تفسیر قرآن بیان کند.روش پژوهش: این مقاله به روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است. برای شناخت زمان و مکان نزول آیات  از دو روش استفاده شد: الف) روش های درون متنی که با تحلیل محتوای آیات و سیاق آن ها، بخشی از فضای نزول آیات، زمان و مکان، مکی یا مدنی بودن آیات مشخص گردید.  ب) روش های برون متنی که همان استفاده از کتب تاریخی، سیره و  اسباب النزول در جهت دست یابی به زمان و مکان نزول آیات است..یافته ها: شناخت زمان و مکان نزول آیات، مفسر را در موارد ذیل کمک می کند:مفسر را از مراد استعمالی الفاظ و عبارات قرآنی، منصرف کرده و به مراد جدی الهی رهنمون می گردد؛ ۲. شناسایی بسیاری از روایات نادرست در سبب نزول آیات و اسرائیلیات؛ ۳. کشف اهداف و اغراض اصلی سوره ها؛ ۴. شناخت سبب نزول یا مصداق آیه؛ ۵. سیر تدریجی نزول احکام الهی و به عبارتی، سیر تربیت اسلامی در صدر اسلام؛ ۶. شناخت آیات ناسخ و منسوخ؛ ۷. رفع تعارض بدوی از ظاهر برخی از آیات و ۸. شناخت مرجع ضمیر در آیات.نتیجه گیری: از نتایج تحقیق حاضر می­توان موارد زیر را برشمرد:  ۱. توجه صرف به گفته لغت­شناسان برای کشف معنای واژه های قرآن ، بدون توجه به زمان و مکان نزول آیات صحیح نیست. ۲. برای شناخت سبب نزول و مصادیق آیات، نمی­توان صرفا به کتب روایی یا تفسیری مراجعه کرد. ۳. یکی از راههای شناخت سیر تدریجی تربیت اسلامی توجه به زمان و مکان نزول آیات است. ۴. پدیده نسخ در آیات قرآن کریم نشانگر ارتباط موضوع نزول قرآن با دو عنصر زمان و مکان است. ۵. تبیین زمان و مکان نزول آیات، ادعای تعارض ظاهری  برخی از آیات با بعض دیگر را ابطال می کند.

کلیدواژه ها:

قرآن ، خوانش قرآن ، زمان نزول ، مکان نزول ، تفسیر