کارویژه واقع گرایی ادبی در بازنمایی زندگی انسان در سرزمین جنگ زده بر پایه رمان زمین سوخته

زمانی که مردم یک کشور مورد هجوم دشمن قرار می گیرند، هجوم قوم متجاوز تاثیرات زیادی در زندگی، اقتصاد، تاریخ، فرهنگ... و حتی ادبیات کشور مدافع خواهد داشت. در چنین شرایطی، ادبیات با احساس تعهد و به قصد ایفای نقش خود، سهم مهمی در بازنمود رخدادها و واقعیت های جامعه جنگ زده بر عهده می گیرد. ادبیات برای ادای این وظیفه به بررسی، شرح و توصیف مستقیم یا غیر­مستقیم حوادث و آثار زیان بار جنگ و پیامدهای مختلف روحی روانی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن در جامعه می پردازد. ادبیات واقع گرا برخلاف جریان ها و مکاتب ادبی دیگر، محدود و منحصر به بازآفرینی و بازگویی امر واقع  است. نویسندگان واقع گرا می کوشند تا رویدادها را گزارش گونه و درست به همان گونه که اتفاق می افتند بی آن که تلخ و شیرین و درشت و نرم آن را از صافی نگاه و نگره خاصی بگذرانند بازگو کنند. نگاه نویسنده واقع گرا به عرصه جنگ، از منظر ایدئوژی و نگرش های عارفانه و معنویت گرایانه به دور است؛ از این روی، در واقعیت امور دخل و تصرف نمی کند و امور واقع و حوادث را آرمان گرایانه و فراواقعی جلوه نمی دهد. آنان بر این باورند که در بیان واقعیت جنگ و بازتاب رخدادها باید از آرمان گرایی، نگاه ماورایی و اسطوره سازی به دور بود و حقیقت امر را همان گونه که هست یا روی می دهد، بازنمایاند. احمد محمود (اعطاء) نویسنده سرشناس مکتب داستان نویسی جنوب کشور که از نویسندگان مطرح معاصر است، در آثارش از واقع گرایی و بومی­سازی آن با تاکید بر عناصر زیست بوم خود بسیار بهره برده است. توجه ما در این پژوهش به مطالعه رمان زمین سوخته از این نویسنده با تکیه بر تبیین کارویژه واقع گرایی در بازنمایی زندگی انسان معطوف بوده است. نویسنده در مقام راوی شاهد، مصائب جنگ شهری و آسیب های وارده به بنیان های انسانی و اقتصادی را همان گونه که به چشم خویش دیده است، روایت می کند. وی در این رمان، خسارت های مادی و معنوی تهاجم دشمن به شهر اهواز و شهروندان ساکن در آن را با نمایش چهره واقعی و خشن جنگ از طریق به تصویر کشیدن آثار مخرب بمباران ها، حجم گسترده ویرانی ها، کشتارها، زخم برداشتن ها، رنج ها و ... در سه ماهه اول جنگ تحمیلی بازآفرینی می کند.

کلیدواژه ها:

ادبیات داستانی ، مکتب واقع گرایی ، رئالیسم بومی ، رمان جنگ ، احمد محمود ، زمین سوخته