الهیات شهر اسلامی؛ کنج ها و گنج ها

تعاریف متعدد و گاه متناقضی از ترکیب مفهومی شهر اسلامی ارائه شده است. از آنجا که تعریف – به وجه عقلانی آن- می تواند مصدر بسیاری از انگیزش ها و اقدامات بعدی باشد و حوزه های مطالعاتی خاصی را رقم بزند، میل به تعریف و نیل به جامعیت و مانعیت امر معرف، بسی اهمیت دارد. در تعریف شهر اسلامی- بیشتر با تسامح و گاه با تغافل روبه رو بوده ایم؛ زیرا شهر اسلامی به معنی شهر اسلام نیست، بلکه شهر مبتنی بر فرهنگ اسلامی و منتسب به آن است. شهر اسلامی- الزاما- به معنی شهری که تنها و تنها مسلمانان در آن به سر می برند، نیست و حتی به معنی شهری که مسلمانان آن را ساخته اند نیز نمی باشد. شهر اسلامی تنها معطوف به کالبد و منتهی وممتاز به عوارض صوری نیست، بلکه بستری مدنی برای رویش و تحقق آرمان های انسانی منویات نبوی است. ازاین رو در فرآیند نمو تمدن اسلامی، شهرسازی- بیش و پیش از معماری- منزلت منیع و جایگاهی رفیع داشته است. مسئله این پژوهش، شهر اسلامی، ابعاد و ارکان مختلف آن با رویکرد به منظر است. چنانکه می دانیم حس بینایی انسان در صدر حواس او، بیشترین اثرپذیری و اثرگذاری را دارد. براین اساس، هدف این تحقیق رسیدن به حقانیت بصیرتی شهر اسلامی است که البته تا حد زیادی وابسته و مربوط به حقانیت بصری آن می باشد. روش پژوهش مبتنی بر مطالعات توصیفی تبیینی است و اهمیت و ضرورت آن این است که تبیین نظام بصری شهر اسلامی را می توان دغدغه ای انسان شناختی –ازمنظر مطالعات درون دینی- نیز درنظر گرفت. نتایج پژوهش نشان می دهد سیمای شهر اسلامی می تواند معرف نظام رفتاری شهر، مبین شالوده های ارزشی دینی و مبلغ نگره فرهنگ اسلامی به انسان باشد.

کلیدواژه ها:

شهر اسلامی ، نظام بصری ، انسان گرایی ، آموزه های نبوی ، حیات طیبه