شناسایی و اولویت‎ بندی راهکارهای توسعه کشت زیتون: به سوی توسعه کسب وکارهای کشاورزی پایدار

چکیده مبسوط مقدمه و هدف: گرچه بررسی ها از وجود برنامه های گسترده و درعین حال پراکنده طی سال های پس از انقلاب در زمینه رفع محرومیت، به‎ سازی و عمران روستایی، با تخصیص اعتبارات لازم در زمینه ی برنامه های روستایی حکایت می کند. با این‎ حال به‎ نظر می رسد همچنان محرومیت، فقر و نابرابری در مناطق روستایی حاکم است . آثار این وضعیت در مسائل و مشکلات مناطق روستایی از جمله بیکاری افراد خانواده، تخلیه جمعیتی و تخریب کالبدی روستا، فقر و نابرابری، فقدان دسترسی به امکانات آموزشی و بهداشتی، وابستگی روزافزون به حمایت های اجتماعی دولت، عدم توانایی در مواجه با تغییرات اقلیم، ضعف زیرساخت ها، تخریب زمین، کشاورزی کم بازده، از بین رفتن مراتع با ارزش و سطح پایین درآمد، نمایان می شود . بخش کشاورزی برای تحقق ماموریت های خود از جمله تامین امنیت غذایی جامعه و ایفای نقش موثر در تقویت استقلال ملی، نیازمند گذر سریع از مرحله تولید معیشتی و سنتی به مرحله تولید صنعتی و تجاری است. در این راستا، توسعه کشاورزی می تواند زمینه های جذب امکانات و خدمات را در روستا فراهم آورده و عامل مهمی در جهت جلوگیری از بیکاری و پیامدهای منفی و معضلات ناشی از آن باشد و از میان محصولات کشاورزی، درختان زیتون به‎ دلیل عمر طولانی، سازگاری با طیف نسبتا وسیعی از شرایط محیطی، جنبه های تاریخی و ارزش بالای آن ها در تغذیه و سلامت انسان، از دیرباز مورد توجه جوامع مختلف بوده است؛ چراکه توسعه کشت زیتون در منطقه، عامل مهمی برای جذب نیروی کار، ایجاد اشتغال، درآمدزایی، کاهش بیکاری و به خصوص جلوگیری از مهاجرت های گروهی و تخلیه نیروی انسانی از روستاهاست. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف شناسایی راهکارهای توسعه کشت زیتون در نواحی روستایی شهرستان ریجاب (استان کرمانشاه) طراحی و انجام شد. مواد و روش ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف در دسته پژوهش های کاربردی و در گردآوری و تحلیل داده ها جزو پژوهش های توصیفی پیمایشی به شمار می رود. برای دستیابی به هدف پژوهش از رویکرد ترکیبی (کیفی- کمی) و روش دلفی و تکنیک تحلیل سلسله مراتبی استفاده شد. جامعه مورد مطالعه در این تحقیق کشاورزان زیتون کار نمونه و پیشرو، کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی و پژوهشگران موضوعی در شهرستان دالاهو در استان کرمانشاه بودند که ۲۱ نفر از آن ها به‎روش نمونه‎ گیری هدفمند از نوع گلوله برفی، به عنوان اعضای پانل دلفی انتخاب شدند. در این تحقیق پس از سه دور بررسی، در خصوص راهکارهای توسعه کشت زیتون در مناطق روستایی شهرستان ریجاب اجماع حاصل شد. ابزار اصلی تحقیق در دور اول دلفی پرسشنامه با سوالات باز پاسخ، در نوبت دوم و سوم پرسشنامه با سوالات بسته و باز پاسخ و در مرحله تکنیک تحلیل سلسله مراتبی، پرسشنامه مقایسه زوجی بود. داده ها با استفاده از کدگذاری، تحلیل محتوا عرفی و آمار توصیفی در محیط نرم افزارهای SPSS، Excel و Expert Choice مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: بر اساس نتایج پژوهش، برای توسعه کشت زیتون در نواحی روستایی شهر ریجاب، ۲۷ راهکار در قالب ۴ دسته کلی، شامل راهکارهای آموزشی و مهارتی، راهکارهای فرهنگی و اجتماعی، راهکارهای زیرساختی و خدماتی و راهکارهای اقتصادی و حمایتی، شناسایی گردید و از این بین بیشترین فراوانی به راهکارهای اقتصادی و حمایتی، اختصاص داشت. همچنین، براساس یافته های پژوهش مشخص گردید که راهکارهای پرداخت تسهیلات کم بهره به احداث باغ های زیتون، توسعه صنایع فرآوری و بسته بندی زیتون، به ‎ترتیب بیشترین اهمیت و به عبارتی مناسب ترین راهکارهای توسعه کشت زیتون در نواحی روستایی شهر ریجاب هستند. نتیجه گیری: کشت زیتون در مناطق داری شرایط اکولوژیکی مناسب، باعث رونق بخشیدن به باغداری منطقه شده که در بلندمدت، درآمدی پایدار و دائمی برای باغداران به‎ همراه دارد. از طرفی کشت باغات زیتون از طریق به کارگیری نیروی کار در تمامی مراحل از احداث باغ تا برداشت محصول، باعث رونق اشتغال زایی و ایجاد فرصت های شغلی در مناطق کشت کننده زیتون می گردد و این توسعه باغات زیتون و افزایش میزان تولید آن، مزیتی رقابتی ایجاد خواهد کرد که باعث جذب سرمایه گذاران از مناطق دیگر می شود. علاوه بر این توسعه باغات زیتون بر معیشت و امنیت غذایی پایدار روستایی اثرگذار بوده و رفاه اجتماعی را به‎ دنبال دارد. براساس یافته های پژوهش حاضر، برنامه ها و اقداماتی برای پرداخت تسهیلات کم ‎بهره برای احداث باغات زیتون، توسعه صنایع تبدیلی و بسته بندی زیتون، تلاش برای جذب سرمایه گذاران بومی، منطقه ای و ملی توسعه باغات زیتون، توسعه زیرساخت های آموزشی و ترویجی در این زمینه، کاشت، پرورش و برداشت زیتون، ایجاد کارگاه روغن کاری زیتون، تهیه نهال یارانه ای و رایگان، توسعه صنایع تبدیلی برای کاهش خام فروشی زیتون و برگزاری دوره آموزشی-مهارتی کاشت و استفاده از زیتون را می توان پیشنهاد کرد. در این راستا، نظر به این که کشت زیتون در منطقه ریجاب به‎ دلیل برخورداری از شرایط اکولوژیکی مناسب، باعث رونق بخشیدن به باغداری شده است که این امر در بلندمدت باعث توسعه کسب وکارهای کشاورزی پایدار و دستیابی کشاورزان به درآمد پایدار و دائمی می گردد، لذا پیشنهاد می‎گردد که با انجام پروژه های تحقیقاتی و طرح های مکان یابی با تکیه بر مطالعات دقیق اقلیمی، خاک شناسی و غیره، مکان های مناسب برای توسعه باغات زیتون، شناسایی گردد. با ایجاد مزارع آزمایشی و نمایشی و با نظارت مراکز تحقیقاتی و پژوهشی، کشاورزان را به کشت زیتون ترغیب کنند. با مدرنیزه کردن روش های استخراج روغن و اصلاح شرایط انباری، از کاهش کیفیت و فساد محصول زیتون جلوگیری کرد و در نهایت با توجه به این که بیشتر زمین های زراعی شهر ریجاب کوهستانی و شیب دار است، با سرمایه گذاری و استفاده از تسهیلات بانکی و یارانه های کشاورزی جهت توسعه باغات زیتون، می توان از فرسایش خاک در این مناطق جلوگیری کرد.

کلیدواژه ها:

Olive Cultivation ، Rijab City ، Sustainable Agribusinesses ، Sustainable Development ، توسعه پایدار ، شهر ریجاب ، کسب وکارهای کشاورزی پایدار ، کشت زیتون