وظایف زوجین در آراء وادبیات فقهی

آیه مبارکه «و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف و للرجال علیهن.» نیز به گونه ای صریح، وظایف، حقوق و آداب معاشرت متقابل مرد و زن در درون خانواده را برابر و همانند می شمارد و معیار آن را معروف معرفی می کند. نصوص روایی و سنت نیز معروف را به همین معنی می دانند. مانند فرمایشات پیامبر در حجه الوداع: «عن النبی(ص) انه قال فی خطبه الوداع: ان لنسائکم علیکم حقا و لکم علیهن حقا، حقکم علیهن ان لایوطئن احدا فرشکم و لا یدخلن بیوتکم احدا تکرهونه الا باذنکم و ان لایاتین بفاحشه فان فعلن فان الله قد اذن لکم ان تعضلوهن و تهجروهن فی المضاجع و تضربوهن ضربا غیر مبرج فاذا انتهین و اطعنکم فعلیکم رزقهن و کسوتهن بالمعروف.» شما را بر زنان حقی است؛ همان گونه که ایشان را بر شما حقی است. از حقوق شما بر زنان است که نگذارند بر فراش شما کسی پا گذارد و در آن چه معروف است، از شما اطاعت کنند. هرگاه این حقوق از ناحیه زنان انجام شود بر شما است که خوراک و پوشاک ایشان را طبق متعارف تامین کنید. در مفهوم معاشرت، مشارکت و برابری نهفته است؛ یعنی مردان با زنان بر اساس متعارف رفتار کنند و زنان نیز می باید با مردان بر پایه معروف معاشرت داشته باشند. وهبه زحیلی از قرآن پژوهان و مفسران معاصر، به هنگام بر شماری حقوق شوهر بر زن، ازجمله آن حقوق، برخورد و معاشرت به معروف زن را یاد می کند. واژه معروف ۳۸ بار در قرآن آمده که ۱۹ مورد آن به موضوع معاشرت مردان با زنان در محیط خانواده پرداخته و معروف را ضابطه و قانون کلی درمعاشرت و روابط خانوادگی قرار داده است: آیه ۱۹، سوره نساء: «و عاشروهن بالمعروف.» با ایشان (زنان) به شایستگی رفتار کنید. آیه ۲۲۸، سوره بقره: «و لهن مثل الذی علیهن بالمعروف.» مانند همان وظایفی که بر عهده زنان است به طور شایسته، به نفع آنان برعهده مردان است. با توجه به مطالب ذکرشده می توان گفت در صورتی که زوجین با یکدیگر بدرفتاری و خشونت نکنند و موجب آزار، اذیت و عسروحرج یکدیگر نشوند و به حسن خلق با یکدیگر رفتار داشته باشند، با یکدیگر حسن معاشرت دارند. بنابراین مواردی چون بی توجهی به همسر و خانواده، عدم تامین مالی زوج، اعتیاد، مشاجره، توهین و تحقیر همسر و... از مواردی است که مطابق عرف جامعه، سوء معاشرت نامیده می شود.امروزه بی توجهی به ارزش های اخلاقی و مصالح خانوادگی و نادیده گرفتن نیازهای عاطفی و توجه صرف به ابعاد مادی زندگی، زمینه ساز نابسامانی های خانوادگی و گسسته شدن بنیان بسیاری از خانواده هاست. بنابراین آموزش رموز رفتاری در خانواده و چگونگی برقراری ارتباط حسنه با همسر، توجه و احیای سنت های حسنه مذهبی و ملی، ازجمله راهکارهایی است که برای نهادینه کردن اخلاقیات در خانواده ها ضروری است.

کلیدواژه ها:

وظایف ، زوجین ، آراء ، ادبیات ، فقهی