بررسی مفهوم عقل از دیدگاه مولانا

«عقل» قوه ای است که از دیرباز فیلسوفان ، عارفان و اندیشمندان در شناخت و درک ماهیت آن کوشیده اند. مولانا از دو منظر متفاوت به عقل نگاه میکند و آن را به دو دسته عقل ممدوح و عقل مذموم و یا همان عقل جزوی و عقل کلی تقسیم می نماید و برای هرکدام ویژگی هایی را ذکر می کند . از دیدگاه او عقل جزوی قوای دراکه ، انسان است که واجد نور و عامل تشخیص است، اما قوایی است که تا پیش پا را روشن می سازد و نیازهای مادی حیات را مرتفع می سازد. اما عقل کلی حوزه ای از معرفت است که سرچشمهزاینده بصیرت نام می گیرد. لذا مطالعه مروری حاضر با هدف بررسی مفهوم عقل از دیدگاه مولانا به روش تحلیلی – توصیفی انجام شده است. برای انجام این مطالعه مروری واژگان کلیدی عقل، عقل جزئی و کلی، جایگاه عقل، ستایش عقل از سایت های مگیران ، نورمگز ، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی وپرتال جامع علوم انسانی جستجو شدند. براساس معیارهای انتخاب شده تعداد ۱۳ مقاله که در محدوده سال ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۱ منتشر شده بودند، انتخاب و وارد مطالعه شدند. از میان ۱۳ مقاله ، ۷مقاله مربوط به عقل از دیدگاه مولانا، ۴ مقاله مربوط به عقل و عشق،۱مقاله مربوط به ستایش و نکوهش عقل در مثنوی، ۱ مقاله مربوط به تطور استعاره عقل در غزلیات که مهم ترین ویژگی های آنها بررسی تمام گونه های عقل، بررسی عقل و عشق در مثنوی و رابطه آنها و دلایل ستایش و نکوهش عقل مورد بحث قرار گرفت. نتایج این مطالعه نشان داد، هر دو عقل کلی و جزئی در اندیشه مولانا در صورت حفظ جایگاه، ممدوح است ولی اگر عقل جزئی از حریم خود پا فرا گذارد هم چون عقلی مذموم نگریسته می شود .

کلیدواژه ها:

عقل ، عقل ممدوح ، عقل مذموم ، عقل جزئی و کلی ، مولانا