«منطبق با شریعت» یا «مبتنی بر شریعت»؟ بررسی تغییر گفتمان در مالی اسلامی

ناظران و متخصصان صنعت مالی اسلامی از نهادهای مالی اسلامی انتظار دارند تا از عرضه ابزارهایی که صرفا منطبق با شریعت هستند، به سمت عرضه ابزارهایی که اساسا مبتنی بر شریعت هستند، حرکت کنند. اما در مورد زمان ورود دو عبارت «مبتنی بر شریعت» و «منطبق بر شریعت» به ادبیات مالی اسلامی و چرایی آن سوالاتی مطرح است. معنای دقیق «مبتنی بر شریعت» چیست؟ در این مقاله ضمن مرور نگرشهای مختلف به نظام مالی اسلامی، به بیان تاریخچه ظهور دو عبارت مذکور به عنوان نمود تغییر گفتمان در صنعت مالی اسلامی می پردازیم. بررسی ها نشان می دهد در تعاریف محصولات مبتنی بر شریعت، دست کم یکی از اصول تفکیک (تاکید بر تفکیک محتوایی مالی اسلامی از مالی متعارف)، اعتبار و رفاه نمود داشته است. اصل تفکیک به مفاهیم توسعه محصولات مجزا، تفکیک وجوه، تفکیک بخشی و تفکیک قیمت گذاری اشاره دارد. اصل اعتبار به سه مفهوم اعتبار تاریخی، ارتباط معتبر با بخش واقعی اقتصاد و شفافیت هستی شناختی می پردازد. نهایتا مفاهیم موجود در اصل رفاه نیز عبارتند از: تسهیم ریسک، محافظت از فقرا و عملیات کسب وکار رفاه گرا. این تغییر در گفتمان نه یک مشکل، بلکه نشانه ای از بلوغ مالی اسلامی و حرکت به سمت اهداف نظام اقتصادی اسلام محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

مالی اسلامی ، اقتصاد اسلامی ، مبتنی بر شریعت ، منطبق با شریعت