سریان تجرد در مادیات از منظر ملاصدرا

نظام هستی شناسی حکمت متعالیه و تاکید منابع دینی بر تسبیح تمام موجودات، صدرالمتالهین را بر آن داشت که نظریه تساوق وجود و علم را ارائه دهد. اما ضرورت تجرد عالم موجب تبلور این سوال در ذهن شد که موجودات مادی چگونه می توانند عالم و تسبیح گوی حق باشند. راه حل صدرا برای حل این تعارض قائل شدن به نفس و عقل برای اشیاء طبیعی بود. ولی این راه حل از نظر برخی ناتمام است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نحوه ارتباط مراتب تجردی و مادی در اشیاء طبیعی و به روش توصیفی تحلیلی به تبیین دیدگاه ملاصدرا در این باره پرداخته و به این نتیجه رسیده که وقتی او رابطه مراتب تجردی و مادی را در امور طبیعی مانند رابطه نفس و بدن می داند و نفس و بدن نیز با یکدیگر متحدند، در مادیات نیز مرتبه مثال عقلی با افراد طبیعی متحد بوده و اتحاد در آن همچون اتحاد نفس و بدن، از نوع اتحاد شان و ذی شان است. بدین ترتیب براساس اطلاق مقسمی مرتبه تجردی، سریان تجرد در مراتب مادی را شاهد بوده و مادیات دیگر مادی محض نبوده، بلکه امور مادی مجرد هستند.نظام هستی شناسی حکمت متعالیه و تاکید منابع دینی بر تسبیح تمام موجودات، صدرالمتالهین را بر آن داشت که نظریه تساوق وجود و علم را ارائه دهد. اما ضرورت تجرد عالم موجب تبلور این سوال در ذهن شد که موجودات مادی چگونه می توانند عالم و تسبیح گوی حق باشند. راه حل صدرا برای حل این تعارض قائل شدن به نفس و عقل برای اشیاء طبیعی بود. ولی این راه حل از نظر برخی ناتمام است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نحوه ارتباط مراتب تجردی و مادی در اشیاء طبیعی و به روش توصیفی تحلیلی به تبیین دیدگاه ملاصدرا در این باره پرداخته و به این نتیجه رسیده که وقتی او رابطه مراتب تجردی و مادی را در امور طبیعی مانند رابطه نفس و بدن می داند و نفس و بدن نیز با یکدیگر متحدند، در مادیات نیز مرتبه مثال عقلی با افراد طبیعی متحد بوده و اتحاد در آن همچون اتحاد نفس و بدن، از نوع اتحاد شان و ذی شان است. بدین ترتیب براساس اطلاق مقسمی مرتبه تجردی، سریان تجرد در مراتب مادی را شاهد بوده و مادیات دیگر مادی محض نبوده، بلکه امور مادی مجرد هستند.

کلیدواژه ها:

مجرد و مادی ، تعدد نشئات ، اطلاق مقسمی ، اتحاد نفس و بدن ، اتحاد شان و ذی شان