عینیت محتوایی صدور فلسفی، تجلی عرفانی و خلقت قرآنی در رابطه میان حق و خلق

قرآن، تمام ممکنات را مخلوق و آیات حضرت حق می داند و رابطه میان خدای سبحان و دیگر موجودات را، خلقت عنوان می کند. در این میان فیلسوفان رابطه مذکور را با واژه صدور پیگیری کرده و حق تعالی را مصدر و ممکنات را صادر از او می دانند؛ از طرفی عارفان نیز همان رابطه را با عنوان تجلی دنبال می کنند. حال سوال این است آیا حقیقت هر کدام از صدور فلسفی، تجلی عرفانی و خلقت قرآنی یکی است؟ این نوشتار، با توجه به عینیت فقر ذاتی وجود ممکنات نسبت به واجب تعالی در فلسفه، با فناء تجلیات و جلوه های خلقی در وجود حقیقی حضرت حق در علم عرفان و عینیت هر کدام از فقر ذاتی و فناء با عدم استقلال آیات الهی و مخلوقات حق تعالی به حسب آیات قرآن، اثبات نموده است که حقیقت صدور فلسفی، تجلی عرفانی و خلقت قرآنی یکی است و به اقتضای «الحق لا یضاد الحق، بل یوافقه و یشهد له» باید گفت قرآن و عرفان و برهان، از هم جدایی ندارند. انجام تحقیقاتی از این دست، آشکار کننده تفکیک ناپذیری قرآن و عرفان و برهان بوده و مانع از برداشت های غیر واقعی از مقصود و منظور فیلسوفان و عارفان می‎گردد.

کلیدواژه ها:

صدور فلسفی ، تجلی عرفانی ، خلقت قرآنی ، حق ، خلق