آسیب شناسی طرح هادی به منزله مهم ترین ابزار مدیریت توسعه روستایی در ایران (مطالعه موردی: شهرستان مشهد)

طرح هادی به منزله طرح جامع توسعه و مهم ترین ابزار مدیریت توسعه روستایی ایران طی حدود چهار دهه اخیر با رویکرد محدودیت تحولات کالبدی در توسعه روستاها، بر تهیه و اجرای پروژه­هایی تاکید دارد که همگی درپی توسعه روستایی هستند. پژوهش حاضر به آسیب­های طرح هادی روستایی به تفکیک چهار مرحله مقدماتی، تهیه، تصویب و اجرا می­پردازد. روش پژوهش از جنبه هدف، کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی تحلیلی است. در این مطالعه تعداد ۳۰ پرسشنامه در مرحله مقدماتی به کمک مشاوران طرح هادی، تعداد ۴۸ پرسشنامه در مرحله تهیه و تصویب به کمک مشاوران و خبرگان روستایی و تعداد ۱۵۹ پرسشنامه در مرحله اجرا به کمک مردم و خبرگان روستایی تکمیل و در مجموع تعداد ۲۸۵ پرسشنامه تکمیل گردید. به منظور شناسایی آسیب های مرحله اجرای طرح هادی ۶ روستا در شهرستان مشهد که از اجرای طرح هادی آنها حداقل ۱۰ سال گذشته؛ به­طور تصادفی انتخاب شد. در آسیب شناسی مرحله مقدماتی طرح هادی، ۱۸ آسیب شناسایی شده ذیل دو آسیب «رویکردهای نظری» با میانگین ۳.۸۳ و «روش شناسی» با میانگین ۳.۸ قرار گرفت. همچنین تحلیل عاملی اکتشافی ۲۷ آسیب شناسایی شده مرحله تهیه طرح را ذیل ۹ آسیب با ۷۱.۲ درصد واریانس قرار داد. مهمترین آسیب این مرحله «عدم توجه به نیازهای واقعی روستاییان» با ۱۹.۶۳ درصد واریانس است. در مرحله تصویب طرح، ۲۶ آسیب شناسایی شده به ذیل ۹ عامل با ۶۸.۳۶ درصد واریانس قرار گرفت. مهمترین آسیب این مرحله «کمرنگ بودن نقش دهیار و شورای روستا در جلسه تصویب» با ۱۵.۹ درصد واریانس است. در مرحله اجرا ۲۳ آسیب ذیل ۸ عامل با ۶۳.۴ درصد واریانس قرار گرفت. مهمترین آسیب های مرحله اجرای طرح هادی «اجرای غیراصولی و ناقص و نیمه­تمام رها شدن طرح» با ۱۷.۵ درصد واریانس است. بدیهی است رفع چالش های شناسایی شده به مدیران سطوح بالاتر این امکان را می دهد که با شناسایی نقاط ضعف و رفع آنها، به تدوین و برنامه­ریزی طرحی موثر و سودمند دست یابد.

کلیدواژه ها:

Mashhad county ، local community ، rural managers ، rural guide plan ، rural guide plan designers ، طرح هادی روستایی ، شهرستان مشهد ، جامعه محلی ، مدیران روستایی ، طراحان طرح هادی