نگاهی به اشعار رحمان دوست بر مبنای نظریه کنش گفتاری سرل

تفکر انتقادی و خلاق، بستر لازم را برای رشد انسان و تفکر فلسفی فراهم می نماید. از گذشته تا کنون، در میان مکاتب مختلف زبان شناسی، زبان به عنوان ابزاری برای تفکر، ارتباط و بازنمایی افکار مطرح بوده است. آدمی در گفته ها و نوشته هایش تجربه ها، عقاید، احساسات، آرزوها، تمایلات و تصوراتش را منعکس می کند. در پژوهش حاضر، سعی برآن است تا با کاربست نظریه کنش گفتاری سرل و از منظر تفکر انتقادی، اشعار یکی از شاعران برجسته کودک- مصطفی رحمان دوست- بررسی شود. بدین منظور ۷۳ شعر وی، به تفکیک گروه سنی «الف/ب»، «ج» و «د» - براساس درجه بندی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان- انتخاب و بررسی شده است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در سطح «الف/ب» شاعر بااستفاده از کنش های عاطفی، ترغیبی و تعهدی بیشتر در اشعارش - باپرهیز از گوینده بودن صرف- تلاش می کند تا خواننده راآشکارا در فرایندمعنا آفرینی واردکند و از این رهگذر تعاملی دوسویه ایجاد نماید. در مقابل درگروه سنی «ج» و «د» با لحاظ نمودن حس استقلال طلبی و رشد قوای شناختی نوجوان، قضاوت را به تدریج به وی می سپارد و با طرح بحث های فلسفی درقالب کنش های اظهاری، زمینه تفکر را فراهم می سازد. مخاطب نوجوان خویش را به موضع گیری در مسائل فرا می خواند تا قضاوت نماید و از نتیجه رشد تفکرو خلاقیتش بهره گیرد. اشعار رحمان دوست، مخاطب رابه سمت تفکر انتقادی و خلاق سوق می دهد. نتایج مقاله بیانگر این نکته است که رحمان دوست مخاطب شناسی را در خلق آثار ادبی خویش لحاظ نموده و پرورش مهارت های تفکر انتقادی و خلاقیت را در آثارش مدنظر داشته است.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، رحمان دوست ، سرل ، کنش گفتاری ، شعرکودک و نوجوان