بازخوانش بینامتنی رمان اسطوره ای «یکلیا و تنهایی او» نوشته تقی مدرسی

بازگشت به اسطوره ها و طرح نمادین آنها در قالب رمان، می تواند از یک سو، واکنشی به واقعه سیاسی یا اجتماعی نامطلوب باشد و از دیگر سو، راه حلی برای ضرورت بازنگری معرفتی در بنیاد تفکر ملی تلقی شود. «یکلیا و تنهایی او» از جمله رمانهای اسطوره ای فارسی است که با این انگیزه ها، پس از کودتای ۲۸ مرداد در ایران نوشته شد. آنچه ضرورت بازاندیشی را در این رمان ایجاب می کند، گرایش خلاف هنجار «تقی مدرسی» در بازنمایی اسطوره غیربومی است. از آنجا که واکاوی روایت اسطوره ای این رمان، می تواند رهگشای تحلیلی منطقی درباب علت گرایش تقی مدرسی به اسطوره ای غیربومی باشد، این پژوهش به شیوه توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر خوانش بینامتنی رولان بارت تلاش کرده است به تفسیری دیگرگونه از رمان دست یازد. مطابق نتایج این تحلیل، نویسنده یکلیا بیش از هر اسطوره ای، ژرف ساخت رمان خویش را با اسطوره لیلیت در عهد عتیق همسو کرده است که در قالب شخصیت تامار و کنشهای او نموی آشکار می یابد. اما آنچه نویسنده را به این اسطوره توراتی کشانده، پیوند بینامتنی رمان با داستان کوتاه «لیلا، دختر ایرانی» نوشته آناتول فرانس است که در آن، سرزمین ایران مامن لیلیت (فرشته شب) قبل از سکونت اقوام ایرانی دانسته شده است؛ سرزمینی که لیلیت به همدستی شیطان همواره در پی بازگشت بدان است و کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ را می توان یکی از آن کوششها در بازگشت به سرزمین ایران و به تبع آن، سیطره فساد، گسست پیوند اجتماعی و غلبه حس تنهایی در ایران تفسیر کرد.

کلیدواژه ها:

Mythical novel in Iran ، inter-textual political reconsideration ، the myth of Lilith ، Yeklia and His Privacy ، رمان اسطوره ای در ایران ، بینامتنیت و خوانش سیاسی ، اسطوره لیلیت ، یکلیا و تنهایی او