بررسی ساختار طراحی و نقوش هندسی در تزئینات معماری (نمونه موردی: نمای خارجی مسجد جامع فرومد و مقبره ایزتین کیکاووس)

مسجد جامع فرومد، مسجدی کوچک دو ایوانی و به عنوان یکی از با شکوه ترین جلوه های تزئینات و مهم ترین بناهای تاریخی اسلامی ایران محسوب می شود و نیز در معماری دوره سلجوقی از آثار قرن ششم هجری بوده، که از نظر معماری تزئیناتی و شاهکار برجسته ی هنر ایرانی - اسلامی و دارای اهمیت و ارزش خاص و اعتبار ویژه ای دارد. تقریبا کل بنا با هندسی گچ بری و نقوش گیاهی، آجرکاری با آجر لعاب دار و مقرنس های استادانه تزئین شده است. این ویژگی ها این مسجد را به نمونه ای برای بررسی تاریخچه تزیینات معماری و نقوش هندسی در آرامگاه ایرانی تبدیل کرده است. بدین منظور مقبره ایزتین کیکاووس نیز یکی از سازه های معماری مهمی است که تا به امروز باقی مانده است و هیچ مطالعه دقیقی در مورد زیر ساخت های تزئینی بنا صورت نگرفته است. البته بیشتر مطالعاتی که تاکنون در مورد این مسجد و مقبره انجام شده با رویکرد معماری بوده است؛ اما در زمینه نقوش هندسی و تزئینات آن با کمبود تحقیقات و منابع لازم مواجه هستیم. لذا این موضوع برای رفع آن نواقص و شناخت بیشتر و در صورت لزوم اعمال انتخاب شد. در پژوهش حاضر به معرفی نقوش هندسی تزئینات معماری این گنجینه گران بها، کاربرد این تزئینات و درک زیبایی شناختی از این تزئینات بر اساس منابع موجود و با مشاهده نمای خارجی مسجد جامع فرومد و مقبره ایزتین کیکاووس پرداخته شده است. روش این تحقیق از نظر نوع کاربردی تلقی می شود؛ محتوای آن با استفاده از توصیفی – تحلیلی و با به کارگیری مطالعات کتابخانه ای – اسنادی، و هم چنین مطالعات میدانی، مطالب آن تهیه و تنظیم گردیده است. یافته های این مطالعه نشان می دهد که بسیاری از طرح های هندسی به کار رفته در این فضای مسجد و مقبره، قدیمی ترین نمونه های تنوع زینتی آن ها هستند. علاوه بر این، این الگوها نشان دهنده یک پیشرفت روش شناختی در استفاده از تکنیک چند ضلعی تولید الگو هستند، در نتیجه نوآوری سبک و هندسی هر چه بیشتر را تسهیل می کند. و همچنین با انجام این کار، دانش معماران در هندسه عملی و خلاقیت آن ها در ساخت طرح های هندسی منحصربه فرد برجسته می شود.

کلیدواژه ها:

ساختار طراحی ، نقوش هندسی ، مسجد جامع فرومد و مقبره ایزتین کیکاووس ، تزئینات معماری ، گج بری و آجرکاری ، سلجوقیان