مدل استوار مدیریت ریسک زنجیره تامین خون در شرایط پاندمی کرونا

مقدمه و اهداف: مدیریت ریسک زنجیره تامین یک رویکرد پیشگیرانه به منظور جلوگیری از عواقب احتمالی و غیرمنتظره به شمار می­رود. هدف از این پژوهش ارائه یک مدل ریاضی در جهت کاهش ریسک زنجیره تامین خون در شرایط پاندمی است که بر این اساس، یک مدل استوار چند هدفه مبتنی بر سناریو با هدف کاهش ریسک زنجیره تامین خون در شرایط بحرانی ارائه شده است. روش­ ها: پاندمی کرونا سبب ایجاد اختلال در عرضه­ خون توسط اهداکنندگان شده و در نتیجه منجر به بحران در زنجیره تامین خون گردید. با توجه به اینکه پیش از همه گیری کرونا بحران هایی مانند زلزله، جنگ و غیره منجر به افزایش تقاضا در خون مورد نیاز می­شدند، در نتیجه در تحقیقات گذشته، اختلال در عرضه خون توسط محققان کمتر مورد توجه قرار گرفته بود. لذا در این پژوهش، به منظور غلبه بر این عدم قطعیت مدلی سه سطحی با دو هدف ارائه گردید، که هدف اول هزینه کل را کاهش و هدف دوم قابلیت اطمینان زنجیره تامین خون را افزایش می­دهد و در نهایت مدل با درنظر گرفتن عدم قطعیت در عرضه خون، استوار گردید. ارائه مدلی ریاضی که همزمان دو محدودیت متضاد هزینه و قابلیت اطمینان را با در نظر گرفتن عدم قطعیت در عرضه بهینه می­ نماید، از جمله نوآوری های این تحقیق است. برای تبدیل مدل چندهدفه به تک هدف از روش مجموع وزن­ دار شده استفاده و برای حل مدل از نرم افزار GAMS و حل کننده BARON استفاده شده است. یافته ­ها: برای اعتبارسنجی مدل، مسئله در ابعاد مختلف و با استفاده از داده ­های واقعی مورد آزمون قرار گرفت و به منظور تعیین پایداری مدل نسبت به تغییرات در پارامترها، تحلیل حساسیت انجام گرفته است. حداقل سازی هزینه کل در مدل استوار محاسبه شده و مشاهده می­ گردد که با افزایش مقدار وزن تابع هدف حداقل سازی هزینه، این تابع هدف به سمت حداقل سازی و بهینه شدن پیش می­ رود و مقدار آن در وزن ۰.۱ استوار می­ گردد. با افزایش وزن در تابع هدف حداکثر سازی قابلیت اطمینان، میزان این تابع هدف از ۰.۵ استوار بوده و به سمت حداکثر سازی و بهینه شدن پیش می­ رود و در وزن ۱ به حداکثر میزان خود می رسد. در نمودار پارتو تغییرات تابع هزینه و قابلیت اطمینان استوار نشان داده شده است و مشاهده می ­گردد که با افزایش میزان استواری تابع هدف هزینه، تابع استوار قابلیت اطمینان به شدت کاهش می ­یابد و برعکس. همچنین، تغییرات قابلیت اطمینان در برابر تعداد تسهیلات جمع ­آوری خون رابطه مستقیم بین این دو مورد را  نشان داده است. اما با افزایش تعداد تسهیلات جمع ­آوری، قابلیت اطمینان سیستم نیز افزایش می ­یابد. طبق نتایج نشان داده شده، قابلیت اطمینان با احداث بیش از ۱۵ تسهیل، افزایش پیدا نمی­ کند. در نتیجه، احداث و به کارگیری بیش از ۱۵ تسهیلات جمع آوری خون مقرون به صرفه نیست و این نشان دهنده افزایش بهره­­ وری زنجیره تامین در سطح تسهیلات جمع آوری خون در صورت استفاده از مدل ارائه شده است. یافته­ ها نشان می ­دهد که مدل ارائه شده قادر است میزان بهینه­ خون جمع­ آوری شده از اهداکنندگان، تعداد مراکز جمع­ آوری، میزان موجودی خون در مرکز خون و بیمارستان و همچنین واحد خون ارسال شده از مرکز خون به بیمارستان را با هدف کاهش ریسک تعیین نماید و در جهت مدیریت ریسک زنجیره تامین خون در شرایط بحرانی عرضه خون مانند پاندمی کرونا مورد استفاده قرار گیرد.  نتیجه­ گیری: در شرایط پاندمی، اهمیت مدیریت ریسک زنجیره تامین خون بیش از پیش مشخص شد. از آنجایی که زنجیره تامین خون یکی از عوامل حیاتی در سلامت عمومی جامعه است، لازم است که سازمان ها و نهادهای مرتبط با این زمینه، برنامه ها و استراتژی های استواری را برای مدیریت ریسک ها و افزایش پایداری زنجیره تامین خون در شرایط بحرانی مانند پاندمی کرونا اجرا کنند. بنابراین، اجرای مدل استوار مدیریت ریسک زنجیره تامین خون در شرایط پاندمی کرونا، به سازمان های مسئول کمک می کند تا پایداری و عملکرد خود را تضمین کرده و به بهترین شکل ممکن به نیازهای جامعه در زمینه تامین خون پاسخ دهند.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک ، زنجیره تامین خون ، شرایط پاندمی ، شرایط بحرانی ، قابلیت اطمینان