تحلیل محتوای لطایف الطوایف از دریچه عناصر داستانی آن

لطایف الطوایف اثر ارزشمند فخرالدین علی صفی، یکی از امهات متون ادبیات داستانی ماست که از حیث اشتمال بر حکایات کوتاه، طنزآمیز و عبرت­آموز، دارای جایگاه و اهمیت ویژه­ای است. بسیاری از متون کلاسیک بویژه متون داستانی در مجامع و پژوهشهای دانشگاهی، تنها از جنبه لغوی (philological) بررسی می­شوند و از نظر ماهیت داستانی کمتر بدانها عنایت می­شود و جای تحقیقات تحلیلی (analytic) خالی است. در این مقاله به بررسی و تحلیل چهار عنصر داستانی یعنی «شخصیت»، «موضوع و درونمایه» ، «روایت و روای» و «گفتگو» می­پردازیم. در بخش شخصیت، حکایات کتاب از شش نظر بررسی می­شود: (از نظر تعداد شخصیتها، جنسیت شخصیتها، طبقات اجتماعی شخصیتها، حرفه و پیشه آنها، ناهنجاریهای ­باطنی و ظاهری آنها و ویژگیهای اصلی و مهم شخصیتها). در بخش دوم مقاله، موضوعات و درونمایه­های حکایاتها بررسی می­شود که به چهار دسته کلی تقسیم شده است: درونمایه­های سیاسی، اجتماعی، اخلاقی، دینی، مذهبی و هنری. تمام اطلاعات ارائه شده در دو بخش شخصیت و موضوعات و درونمایه­ها با ذکر آمار و ارقام و ارائه جدولهایی است که دقیقا بسامد حضور و ظهور هر مورد را نشان می­دهد و بدین ترتیب از هرگونه کلی گویی و اظهارنظر شخصی جلوگیری می­شود. سعی شده است براساس آمار و ارقام دقیق، تحلیلی کوتاه و درخور حوصله مقاله ارائه شود. در بخش سوم و چهارم مقاله نیز «روایت و راوی » و «گفتگو» در حکایات این کتاب بررسی شده است. امید است که حاصل این پژوهش در مطالعات جامعه­شناسی ادبیات، بویژه جامعه ادبی ایران قرن نهم و دهم ه‍ . به کار آید.

کلیدواژه ها:

Key words: Latayef-al-tavayef ، Tale ، Fiction ، Fiction elements. ، کلید واژه: لطایف الطوایف ، حکایت ، ادبیات داستانی ، عناصر داستان