زائوم در ادبیات عامه برمبنای ادبیات عامه تربت جام

هدف در این جستار بررسی و تحلیل موضوع زائوم در ادبیات عامه است، زیرا ادبیات عامه بستری مناسب برای نمود زائوم بوده و هست و اساسا یکی از عناصر و موتیف های پرتکرار در ادب عامه، زائوم است. نمونه های این پژوهش از ادبیات عامه منطقه تربت جام انتخاب شده است. زائوم (Zaum) به واژه هایی گفته می شود که از منطق زبانی عدول کرده، فاقد معنا و مهمل­اند، ولی با ایجاد موسیقی در شعر (نیز در امثال و حکم و ترانه­ها) موجب انگیزش عاطفی و خوشایندی می شوند. در پژوهش­های ادبی این اصطلاح از مکتب آینده­گرایی روسی  سرچشمه می گیرد. نخستین بار شفیعی کدکنی آن را وارد مطالعات ادبی فارسی کرد. بنابر تقسیم پژوهشگران، زائوم به سه دسته  نشانه شناسیک، صرفی و آوایی تقسیم می شود. این تقسیم بندی براساس زائوم در سطح کلمه است که در ادبیات عامه دیده می­شود. یافته های این پژوهش نشان می دهد که زائوم در سطح مصراع (جمله) نیز اتفاق می افتد. «هیچانه­ها» و «تزریق» نمونه زائوم جمله­اند. زائوم گرچه بی معنی است، اما موجب تولید و افزونی موسیقی می شود .درنتیجه این موسیقی  بار معنایی را جبران می کند. در بعضی شعرهای عامه که شاعر تبحر شعری بالایی ندارد، دست به خلق زائوم می زند. در شعر کودکان چون به موسیقی بیشتر از معنا پرداخته شده است، زائوم پررنگ تر است.

کلیدواژه ها:

Folk literature ، folk literature in Torbat-e Jám ، children’s poetry ، Zaum ، music in poetry. ، ادبیات عامه ، ادبیات عامه تربت جام ، شعر کودکان ، زائوم ، موسیقی در شعر.