بنیادهای فرهنگ عامیانه در منظومه بدیع الزمان نامه

تامل در فرهنگ بومی، سبب آشنایی با فرهنگ جامعه و شناخت هویت جمعی می­شود و این مهم را در آثار ادبی هر ملت به عنوان آیینه تمام نمای فرهنگ آن ملت می­توان جست­وجو کرد. در این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی و مطالعات کتابخانه­ای، بنیادهای عامیانه در مثنوی بدیع الزمان نامه بررسی­ شده ­است. بدیع الزمان نامه منظومه ای تقریبا ناشناخته سروده شاعری ناشناس از متون نماینده عصر صفوی در ۳۲۸۷ بیت و بحر متقارب است. این مثنوی، عاشقانه ای رزمی را در شرح ماجراجوییهای بدیع الزمان، شاهزاده ایرانی برای رسیدن به وصال قمرچهر، دختر خاقان چین، روایت می کند. این مضمون در ذیل دو شاخه اصلی اثرپذیری از سنت نقل و آثار پیشین و بنمایه­های قصه­های عامیانه نمود می­یابد. روایت بدیع­الزما­ن­نامه تحت تاثیر متون کهن و عامه­پسند فارسی مانند شاهنامه، اسکندرنامه نقالی و قصه حمزه است که با طرح مدور روایت، کاربرد واژگان و عبارات عامیانه، اشاره به آداب و رسوم و آیین­ها، مضمون دینی و مذهبی، شخصیت­پردازی مشابه قصه­های عامیانه، خرق عادت، شگفت­آوری، کاربرد اعداد خاص، سرانجام خوش و ناتمام ماندن روایت، حاکی از شکل­گیری این مثنوی بر بنیادهای عامیانه کهن است. بنابراین از دلایل اهمیت و جایگاه متون فارسی در تاریخ ادبیات، هویت برآمده از فرهنگ ایرانی این نوع آثار است که می­توان این مهم را از رهگذر بررسی گستره بنیادهای عامیانه در دیگر آثار ادب فارسی نیز مطالعه کرد و بدین وسیله به جریان تحول فرهنگی جامعه و مخاطب شناسی آثار دست یافت.

کلیدواژه ها:

Badi al-zamannameh ، folk foundations ، oral tradition ، the basic themes of folktales ، بدیع الزمان نامه ، بنیادهای عامیانه ، سنت نقل ، بنمایه های قصه های عامیانه