واکاوی ریشه ها و اندیشه ها در سه روایت تاریخی از «سلمان و دشت ارژنه»

شخصیت حضرت علی (ع) در فرهنگ و ادبیات عامیانه ایران زمین گاه با تاریخ، گاه با اسطوره، گاه با روایت های دینی و گاه با تخیل پیوند خورده است. یکی از قصه های عامیانه ای که تبلوری از مصادیق فوق است قصه سلمان و دشت ارژنه است که توسط مناقب خوانان چندی نظیر سید علی (قرن هشتم)، افجنگی (قرن نهم و دهم) و آتشی شیرازی (قرن دهم) به نظم کشیده شده است. مسئله اصلی این مقاله تحلیل قصه سلمان و دشت ارژنه در این سه روایت است. برای تبیین این مهم، این روایت ها را در سه بخش بررسی کرده ایم: ۱. معرفی نوع ادبی روایات سلمان و دشت ارژنه؛ ۲. تحلیل ساختاری و محتوای روایات؛ ۳. درنگی بر پشتوانه روایی، تاریخی و اسطوره ای این روایات. نتیجه این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی انجام شد نشان می دهد که داستان سلمان و دشت ارژنه در هر سه روایت در قالب گونه ادبی ولایت نامه سروده شده است که به دلیل ساختار داستانی روایی بستری مناسب برای سرودن قصه های عامیانه است. کلیت این داستان، پشتوانه روایی ندارد، اما پاره ای از آن که به بیان کرامات و معجزات  حضرت علی (ع)  اختصاص دارد در کتب روایی مذهبی تایید می شوند. همچنین بخشهایی از داستان با اسطوره ها و باورهای عامیانه پیوند خورده است. این پژوهش نشان داد بخشهایی که به این داستان در گذر زمان اضافه شده است بر وجهه عامیانه و اسطوره ای آن افزوده است.

کلیدواژه ها:

Hazrat Ali Velayat Nameh ، Salman ، Dasht Arjaneh ، حضرت علی (ع) ، ولایت نامه ، سلمان ، دشت ارژنه