حق بر مجازات کردن در فلسفه هابز: مبانی و پیامدها

توجیه کیفر همواره به عنوان یکی از موضوعات مناقشه برانگیز و بنیادین فلسفه حقوق کیفری مطرح شده است. تبیین مبانی مجازات و چگونگی حق یابی دولت در کیفردهی شهروندان، به شیوه دقیقی در فلسفه توماس هابز دیده می شود. هرچند هابز از کیفر به عنوان ابزار تضمین اطاعت افراد از قانون یاد می کند اما می کوشد اجرای مجازات را به عنوان یکی از لوازم تشکیل دولت تلقی نکند، بلکه به نقش شهروندان در اعطای این حق به دولت و چرایی استحقاق بزهکاران در تحمل کیفر بپردازد. با خوانش کتاب لویاتان درمی یابیم که حق بر مجازاتکردن از رهگذر پیمان اجتماعی، به مثابه حقی سیاسی و نه طبیعی یا ماقبل سیاسی، در اختیار دولت قرار می گیرد. بنابراین همه شهروندان بیزار از وضع طبیعی، با وانهادن حق دفاع یا امکان مقابله به مثل، که به عنوان حقی طبیعی پس از رویارویی با تعرض دیگری برایشان وجود داشت، صیانت از آزادی و نظم جامعه را به موجود مصنوعی (دولت) می سپارند تا از این طریق به نزاع های میان فردی و نابسامانی گروهی پایان داده شود و آسایشی پایدار پدیدار گردد. این اندیشه نقطه عطفی در انقطاع وجاهت کیفر به عنوان نهادی آنجهانی و قدسی به شمار می آید و از این دوره به بعد است که مجازات بر پایه خواست جمعی شهروندان مشروعیت اعمال می یابد. حق یابی دولت در مجازات افراد آثار چشمگیری بر حقوق کیفری به جای می نهد، که قدسی زدایی و این جهانی سازی مجازات، انحصار دولت در مجازات مجرمان، ضابطه یابی نهاد دفاع مشروع در سامانه جزایی و پدیدآیی جرایم علیه امنیت دولت از مهم ترین آنها است که در این جستار با رویکردی میان رشته ای و به شیوه توصیفی - تحلیلی به بررسی آنها پرداخته شده است.

کلیدواژه ها:

فلسفه حقوق کیفری ، پیمان اجتماعی ، هابز ، مجازات ، حقهای بنیادین