روایت برساخته جامعه ایران در گفتمان رمان های نیمه اول دهه ۸۰

از دوران مشروطه، نویسندگان رمان های واقع گرا، به میزان تعلق خاطر به این مکتب، به برساخت واقعیت های اجتماعی در رمان های خود پرداختند. در این مقاله نگارندگان روایت چهار نویسنده واقع گرا از واقعیت های اجتماعی دهه هفتاد و هشتاد خورشیدی را که یکی از مهم ترین ادوار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دوران معاصر است، بررسی خواهند نمود. در این دوران که روند تغییرات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بسیار شدید است، مشکلات و معضلات اجتماعی جدیدی در جامعه ایران در حال رخ دادن است؛ در این مقاله سوالهای محوری حول واقعیت های اجتماعی و عوامل موثر بر برساخت آن ها در رمان و در نهایت شکل گیری روایت برساخته جامعه ایران در این دهه طراحی شده است. برای پاسخ به پرسش های پژوهش از مبانی نظری دو حوزه اندیشگانی بهره برده ایم: نخست نگرش معرفت شناختی به واقعیت اجتماعی در مکتب برساخت گرایی و دوم نگرش جامعه شناختی به واقعیت و تقسیم آن به واقعیت های عینی و ذهنی. پس از تحلیل داده ها این نتایج در پیکره مورد بررسی به دست آمد: واقعیت های اجتماعی در ساحت اجتماعی با اختلاف بسیار، بیش از ساحت های دیگر مورد توجه نویسندگان بوده است. در مرتبه دوم ساحت اقتصادی قرار دارد که از نظر بسامد واقعیت های برساخته اندکی بیش از واقعیت های فرهنگی دیده می شود. در هیچ یک از آثار مورد بررسی روایتی از ساحت سیاسی برساخته نشده، به جز رمان ویران می آیی از سناپور. از سوی دیگر توجه اغلب نویسندگان به برساخت پدیده های عینی بوده است. به طوری که از بین ۳۹۵ واقعیت اجتماعی برساخته تنها ۴۰ واقعیت، ذهنی و مابقی آن عینی بوده اند.

کلیدواژه ها:

رمان واقع گرا ، روایت ، برساخت گرایی ، واقعیت اجتماعی