بررسی برهم کنش ژنوتیپ × محیط و پایداری عملکرد دانه لاین های جهش یافته کلزای زمستانه با استفاده از روش های پارامتری، ناپارامتری و شاخص SIIG

اثر متقابل ژنوتیپ × محیط مسئله ای مهم در مطالعه صفات کمی می‎باشد، زیرا پایداری عملکرد در محیط های مختلف را کاهش می دهد. در این راستا، به منظور تجزیه اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و تعیین پایداری عملکرد دانه و سازگاری لاین های جهش یافته کلزای زمستانه، تعداد ۹ لاین و ۶ رقم در شش ایستگاه تحقیقاتی (اصفهان، همدان، کرج، کرمانشاه، قزوین و زرقان) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار به مدت دو سال زراعی (۱۴۰۰-۱۴۰۲) مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثرات محیط، ژنوتیپ و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط معنی دار بود. معنی دار بودن اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، بیانگر واکنش متفاوت ژنوتیپ ها در محیط های مختلف بود و از این رو، امکان تجزیه پایداری ژنوتیپ ها وجود داشت. بر اساس نتایج تجزیه پایداری با روش ابرهارت و راسل، رقم طلایه با عملکرد بالاتر از میانگین و ضریب رگرسیون نزدیک به یک به عنوان ژنوتیپ با سازگاری عمومی بالا برای تمام مناطق شناخته شد. بر اساس روش گزینش هم زمان برای عملکرد و پایداری (iYS)، لاین های Z-۹۰۰-۶، T-۱۲۰۰-۱ و رقم طلایه با کمترین مقادیر به عنوان پایدارترین و ارقام زرفام، اوکاپی و اکسپرس با بیشترین مقدار آماره مذکور به عنوان ناپایدارترین ژنوتیپ ها شناسایی شدند. همچنین بر اساس شاخص SIIG، لاین های Z-۹۰۰-۶، T-۱۲۰۰-۱ و رقم طلایه با داشتن مقدار SIIG بالا و همچنین عملکرد دانه بالاتر از میانگین به عنوان ژنوتیپ های برتر از نظر پایداری و عملکرد دانه شناخته شدند؛ بنابراین لاین های Z-۹۰۰-۶ و T-۱۲۰۰-۱ قابلیت ورود به آزمایش های تحقیقی-ترویجی به منظور معرفی به عنوان رقم جدید را دارند. بر اساس نتایج تجزیه خوشه ای، هر دو سال آزمایش مکان های کرج، زرقان، کرمانشاه و اصفهان در یک گروه قرار گرفتند که نشان دهنده قابلیت پیش بینی و تکرارپذیری بالای این مکان ها می باشد.

کلیدواژه ها:

Broad adaptability ، Eberhart and Russel method ، Simultaneous selection for yield and stability ، Winter rapeseed ، پایداری عمومی ، روش ابرهارت و راسل ، گزینش هم زمان برای عملکرد و پایداری ، کلزای زمستانه