معناشناسی اخلاقی «همز» و «لمز» و بازخوانی نقش آن دو در جایگاه اخروی انسان از منظر قرآن

واکاوی واژه های غیر اخلاقی به­کاررفته در قرآن مانند «همز» و «لمز» و فهم کاربردی آیات مشتمل بر آن، به علم معناشناسی نیاز دارد تا اولا معنای درست و دقیقی از واژگان ارائه شود و ثانیا اثرات سوء ارتکاب اعمال غیراخلاقی که منتهی به عقوبت الهی است، تبیین گردد. این جستار با روش تحقیق نقلی- وحیانی، پردازش توصیفی- تحلیلی مضمون و گردآوری کتابخانه­ای برای تامین این دو هدف به این مهم پرداخته است. با استفاده از برخی روش های شاخص اهل بیت Aدر روایات تفسیری مانند مفهوم­شناسی، تشکیل قیاس فرضی و توجه به روابط هم نشینی این نتیجه به دست آمد که در قرآن واژه «همز» برخلاف واژه «لمز» در معنای اصلی خودش به­کار نرفته و هر دو از واژگان چندمعنایی هستند. روابط هم نشینی در دو واژه همز و لمز ناظر به ارتباط ضمنی بین حب مال با جاودانه دانستن دنیاست و درنتیجه انکار آخرت را به همراه دارد و رذایل اخلاقی و انحرافات اعتقادی، حاصلی جز «ویل» و هلاکت ندارند. با بررسی اجمالی آیات زمینه ساز مال دوستی در رذایل و انحرافات قارون و فرعون نیز به دست می آید که رذایل و انحرافات باعث شد که اینان به ورطه «ویل» و هلاکت بیافتند.

کلیدواژه ها:

همز ، لمز ، معناشناسی ، روابط هم نشینی ، قیاس فرضی ، گستره معنایی ، جایگاه اخروی