بررسی نقش قاعده ید در اختلافات مالکیتی در جوامع اسلامی

قاعده «ید» یکی از اصول مهم در فقه اسلامی است که به عنوان یکی از ابزارهای حل اختلافات مالکیتی، به ویژه در دعاوی ملکی، مورد توجه قرار می گیرد. بر اساس این قاعده، تصرف و در اختیار داشتن یک مال، دلیلی بر مالکیت آن محسوب می شود و طرف دیگر، اگر خواهان مالکیت است، باید دلیلی قوی تر ارائه دهد (طباطبایی، ۱۳۹۰). این پژوهش به بررسی نقش قاعده ید در جوامع اسلامی پرداخته و ابعاد مختلف آن را در رفع منازعات و اختلافات مالکیتی تحلیل می کند. یکی از دلایل اهمیت قاعده ید در سیستم قضایی جوامع اسلامی، سادگی و قابلیت اجرای آن است که به کاهش تنش ها و تسهیل فرآیند دادرسی کمک می کند (محقق داماد، ۱۳۹۵). این قاعده، با برخورداری از پشتوانه فقهی قوی و تطابق با اصول عدالتی، در بسیاری از جوامع اسلامی به عنوان اساس تعیین مالکیت مورد استفاده قرار می گیرد و از طرفی با برخی چالش ها، نظیر عدم قطعیت در تشخیص مالکیت حقیقی، مواجه است (حسینی، ۱۳۹۳). پژوهش حاضر با بررسی متون فقهی و حقوقی، ضمن اشاره به نمونه هایی از کاربرد قاعده ید در کشورهای اسلامی، تلاش دارد تا به پرسش هایی پیرامون ضرورت یا عدم ضرورت اصلاح و بازنگری در این قاعده، متناسب با شرایط روز پاسخ دهد.

کلیدواژه ها:

قاعده ید ، اختلافات مالکیتی ، جوامع اسلامی ، فقه اسلامی ، تصرف ، مالکیت