انسان شناسی و نسبت آن با حقوق بشر “با نگاهی به جهان نگرش اسلامی "

انسانشناسی به عنوان بخشی از هستی شناسی عام را در هم نشینی با معرفت شناسی باید به مثابه فرانظریه برای بسیاری از دانش های علوم انسانی دانست .به عبارت درست تر انسانشناسی علوم انسانی بنیاد هر نظریه ای در علوم انسانی است .بنابر این حقوق بشر هم بدون نگاه به مبانی انسان شناختی امکان بروز و ظهور ندارد.چه مبنای حقوق بشر را حقوق طبیعی بدانیم ، چه تلقی پوزیتویستی از آن داشته باشیم و یا با نگاه مکتب تاریخی به آن بنگریم ؛ گریزی از پیوند ناگسستنی بین انسان شناسی و حقوق بشر نخواهیم داشت .انسان در جهان نگرش اسلامی جانشین خدا - خلیفه االله - است .انسان در جایگاه خلیفه االله بدون نسبت آن با جنسیت ، دین ، رنگ و نژاد تعریف می شود که بواسطه همین جانشینی از کرامت ذاتی برخوردار می شود.به عبارت دیگر انسان از آن جهت که انسان است بر خوردار از حقوقی می شود که آن را حقوق بشر می نامیم .انسان در جهان نگرش اسلامی در سطح تکوینی و وجودی »بشر« نام دارد که بر آن با هر وصفی هیچ تفاوتی حکم فرما نیست ؛ از آن جهت که انسان است بالتساوی برخوردار از حقوق و آزادی های عمومی است - انسان ها در جایگاه انسان بودن اما از هم تمایز پیدا می کنند - از سوی دیگر انسان با برخورداری از هویتی ذاتی به نام »فطرت« با حقوق فطری که امروز حقوق طبیعی نامیده می شود به حقوق بشر نسبت پیدا می کند . از آن جا که در اصول فقه امور فطری ذیل مستغلات عقلیه قرار می گیرند و اباحه عقلی حکم عقل به اباحه صرف نظر از حکم شرع است به نظر فقها بین مباحات و حقوق فطری ملازمه کامل بر قرار می شود، چنان که نتیجه رعایت حقوق فطری همان رعایت حقوق طبیعی خواهد بود که مبنای حقوق بشر در معنای امروزین آن است .این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که آیا انسانشناسی به معنای عام - انسانشناسی به معنای خاص در جهان نگرش اسلامی - می تواند مبنای شکل گیری حقوق بشر و آزادی های عمومی باشد،پاسخ این پژوهش به آن مثبت خواهد بود.