مطالعه تطبیقی نقش خیالینگاری در پارچه بافی سنتی قلمکار دوره صفویه و قاجاریه

هنر و نگاره های هنری نشان دهنده هویت فرهنگی و تاریخی مردمان یک سرزمین هستند. برخی از نقش و نگارها نشاندهنده و نماد موضوعات خیر و تبرک و بعضی از آنها نشان دهنده مضامین شر هستند و میتوان گفت نقش ها ابزاری برایانتقال مفاهیم ویژه می باشند. نقوش پارچه هم مانند سایر هنرها مستثنی نیست و نمایانگر فرهنگ و تمدن غنی و باشکوه ایرانزمین است. این هنر در دوران صفویه و قاجاریه، دچار دگرگونیهای فراوانی شده که بخشی از این دگرگونی ها به دلیلورود هنر مدرن اروپایی به ایران بوده است. از طرفی هنرمندان این صنعت همواره سعی می کردند بیشتر از نقوش ذهنی (براینمونه انواع پارچه قلمکار با طرح باغ خیالی در قالب مربع، طرح درختان سرو در قالب دایره، نقش بهشتی بر روی پردهقلمکار، نقش انواع موجودات خیالی، مرغ و درخت) در طراحی پارچه ها استفاده کنند. قلم کارسازی که به آن چیت سازی یاچیتگری هم می گویند از صنایع بسیار کهن ایرانی است. هدف این مقاله مطالعه طرح ها و خیالی نگاری ها در پارچه بافیقلمکار دوره صفویه و قاجار و تطبیق آنها می باشد که به روش توصیفی -تحلیلی بوده و جمع آوری داده ها از طریق مطالعهکتابخانه ای انجام گردید. این مقاله به دنبال پاسخ به این پرسش است که منشا خلق و ایده خیالی نگاری ها توسط هنرمندان ازکجاست و چه شباهت و تفاوتی بین نقوش دوره صفوی و قاجار وجود دارد؟ نتایج نشان می دهد که با مطالعه تطبیقی نقوشدر پارچه های قلمکار این دو دوره می توان گفت که ایده نقوش یکی می باشد و شباهت های آنها بیشتر است.

کلیدواژه ها:

پارچه بافی ، قلمکار ، خیالی نگاری ، دوره صفویه ، دوره قاجار