تحلیل جامعه شناختی ظرفیت ها و پیامدهای زیست شبانه بر توسعه پایدار شهر (مطالعه موردی: میدان های تجریش، راه آهن و خیابان سی تیر)

سال انتشار: 1403
نوع سند: مقاله ژورنالی
زبان: فارسی
مشاهده: 157

نسخه کامل این مقاله ارائه نشده است و در دسترس نمی باشد

استخراج به نرم افزارهای پژوهشی:

لینک ثابت به این مقاله:

شناسه ملی سند علمی:

JR_EGSDE-6-10_004

تاریخ نمایه سازی: 14 آبان 1403

چکیده مقاله:

چکیدهبا سیطره شهرنشینی به عنوان شکل غالب زندگی اجتماعی، رابطه فرد و شهر و چگونگی شکل گیری فضاهای شهری در نتیجه این تعامل مورد توجه جامعه شناسان و سیاستگذاران شهری قرار گرفت. خلق این فضاها متاثر از شرایط اجتماعی شهر حائز اهمیت است. به دنبال گسترش فضاهای شهری و توسعه فراغتی و مصرفی آسیب های اجتماعی به ویژه در شب نیز مطرح شده است. هدف این مطالعه بررسی زیست شبانه در شهر تهران به عنوان عرصه ای نوظهور از منظر کالبدی، اجتماعی و اقتصادی واجد امکان ها و پیامدهایی برای توسعه شهر است که می تواند در این زمینه تسهیل گر باشد یا با مداخله، روند آن را با چالش مواجه سازد. در واقع، این پژوهش با رویکرد جامعه شناختی به دنبال فهم و تبیین مهم ترین ظرفیت ها و پیامدهای زیست شبانه بر توسعه پایدار شهر تهران با تاکید بر سه منطقه میدان های تجریش، راه آهن و خیابان سی تیر می باشد. مسئله اصلی پژوهش حاضر این است که زیست شبانه از منظر جامعه شناختی واجد چه ظرفیت ها و پیامدهایی برای توسعه شهری در سه محدوده مذکور است. روش شناسیاین پژوهش با روش گراندد تئوری و با حجم نمونه ۳۰ نفر از مراجعین در سه محدوده میدان های تجریش، راه آهن و خیابان سی تیر انجام شده است. مناطق مذکور با توجه به تفاوت های اقتصادی، اجتماعی- فرهنگی و کالبدی آن ها انتخاب شده بود. همچنین، محدوده های مذکور از جمله نقاط شهری بودند که فعالیت های شبانه در آن ها به صورت قابل توجهی در جریان بود. جمع آوری اطلاعات نیز تا نقطه اشباع نظری و عدم دریافت اطلاعات جدید از میدان تحقیق ادامه یافت. به طوری که در هر محدوده پژوهش با ۱۰ نفر و مجموعا ۳۰ نفر به عنوان حجم نمونه مصاحبه صورت پذیرفت.پس از مرحله گردآوری اطلاعات از میدان تحقیق مرحله طبقه بندی و کدگذاری داده های پژوهش مبتنی بر داده های تجربی، رویدادهای مشاهده شده و روایت های ارائه شده صورت گرفت. در این مرحله فرایند با استفاده رهیافت نظام مند اشتراوس و اشتراوس و کوربین، کدگذاری باز جهت شناسایی مفاهیم این تحقیق، ویژگی ها و ابعاد آن ها انجام پذیرفت و در مرحله بعد کدگذاری محوری انجام گرفت که در آن شرایط علی، زمینه و پیامدها در نسبت با مقولات محوری تحلیل و تبیین گردید و نهایتا با استفاده از کدگذاری گزینشی داده های موجود در قالب یک مدل نظری تدوین شد. یافته ها و بحثنتایج این پژوهش بیانگر آن است که زیست شبانه در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی از دو جنبه ایجابی و سلبی دارای ویژگی هایی است که بر توسعه پایدار شهری اثرگذارست. از منظر ایجابی، زیست شبانه واجد امکان هایی نظیر ایجاد اشتغال، رونق اقتصاد شهری، رقابت پذیری به سود شهروندان، افزایش نشاط اجتماعی، گسترش تعاملات و پیوندهای خانوادگی، خلق هویت های جدید، پویایی و سرزندگی است. از منظر سلبی، شیوه فعلی زیست شبانه دربردارنده پیامدهایی شامل طبقاتی شدن استفاده از خدمات شبانه، افزایش نابرابری های اجتماعی، گسترش مشاغل غیررسمی، بروز آسیب های اجتماعی و تضعیف فرهنگ محلی است که بر روند توسعه پایدار شهری تاثیرات منفی دارد. نتیجه گیریبا وجود نشانه هایی از زیست شبانه در شهر تهران، نظام حکمرانی شهری در تهران فاقد برنامه و راهبردی جامع برای مواجه با این پدیده است. فقدان بسترهای شهری لازم از جمله توسعه فضایی نامتوازن در شهر، بالا بودن هزینه های فعالیت و خدمات در شب، محدود بودن ساعت فعالیت شبانه و در مواردی سوءبرداشت از ماهیت زیست شبانه مسکوت ماندن این موضوع را در شهر به دنبال داشته است و آنچه که تحت عنوان زیست شبانه از سوی دستگاه های حکمرانی شهری خوانده می شود لحظاتی است که بیشتر تابع مناسبت هایی نظیر ماه مبارک رمضان، ایام محرم و ... است. در صورتی که شرایط و بسترهای لازم برای زیست شبانه شهری در تهران فراهم شود و این پدیده جنبه قانونی پیدا کند، آثار مثبت آن بر روند توسعه پایدار شهری در ساحت های اقتصادی، اجتماعی و کالبدی بیش از آسیب ها و چالش های آن امکان بروز می یابد. مواجه غیر محافظه کارانه نظام حکمرانی شهری با این پدیده و تقویت ابعاد فرهنگی و اجتماعی متناسب با اقتضائات جامعه ایرانی، زیست شبانه را از حالت تک ساحتی اقتصاد محور فعلی خارج ساخته و امکان های آن را بر توسعه پایدار شهری فراهم می سازد.

نویسندگان

عبداله دولت آبادی

گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

مهرداد نوابخش

گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، رودهن، ایران

علی بقائی سرابی

گروه جامعه شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران