کارکرد های عقل عملی اصول فقه شیعه

کار کرد عقل عملی در اصول فقه گرچه فی الجمله . طور پراکنده در کتب اصولی مورد بحث قرار گرفته است؛ اما با اینکه مجموعه احکام عقل عملی مورد استفاده در اصول فقه، چه به نحو کلی، مثل اصل حسن و قبح عقلی و - چه به نحو صغروی، مانند قبح تجری، قبح تقویت اغراض مولا و حسن احتیاط فراوان و دارای جهات مختلفی است تفصیل بحث در هیچ یک از این کتب به نحو موضوعی و یکجا مورد بحد بحث و مداقه قرار ر نگرفته است. در برخی از کتب متقدمان به برخی از وجود مسند پرداخته شده است؛ مثلا بحث از حسن و قبح در کتبی چون الفوائد الحائریه (ر.ک: وحید بهبهانی، ۱۴۱۵ق، ص ۳۷۸۳۶۳)، المصول العربیه (ر.ک: صاحب فصول، ۱۴۰۴ق، ص ۳۱۶-۳۵۰)، «فرائد الاصول (ر.ک: شیخ انصاری، بی تا ص ۲۴۵۲۳۰) و مهدایه المسترشدین (ر.ک: اصفهانی ابی تا، ص ۴۳۳-۴۴۲) دیده می شود؛ اما پس از آن این اندک هم در کتب متاخرین کمیاب گردیده است و تنها محقق اصفهانی به در لابلای دلیل انسداد، بحثی در مورد آن آورده است محقق اصفهانی، ۱۳۷۴، ج ۲، ص ۳۲۲ به بعد)، در کتب مختلف شهید صدر به این مسئله تا حدودی جایگاه خود را باز یافته است و اخیرا جناب عمار ابور غیف یکی از شاگردان شهید صدر در کتابی دو جلدی تحت عنوان الاسس العقلیه، بحث * مستقلی با عنوان تطبیقات عقل عملی در اصول فقه مطرح نموده است. البته طبیعی است که جای چنین مباحثی نه در علم اصول که در فلسفه علم اصول است و چنین علمی بسان سایر فسفه های مضاف به علوم، هنوز در حوزه های علوم دینی جایگاه اساسی خود را نیافته است؛ گرچه محققان گرانمایه ای در این زمینه پیش قدم گردیده و در پی پایه گذاری این علوم برآمده اند. در این نوشتار پس از تبیین مفردات موضوع و تعیین مراد از عقل عملی و تبیین موضوع و محدوده آن به کار کردهای عقل عملی در مباحث اصولی اشاره گردیده است.

کلیدواژه ها:

عقل عملی ، عقل نظری ، کار کرد ، حسن ، قبح