تبیین مفاهیم و رویکردهای مرتبط با جابه جایی در فضاهای شهری

بیان مسئله: بخشی از مسائل کنونی مرتبط با جابه ­جایی در فضاهای شهری به نوع تعریف و سنجش مفهوم جابه­ جایی برمی گردد. جابه­ جایی ظرفیت متمایز متحرک بودن است و برحسب اینکه این ظرفیت با ذهن افراد یا محیط ساخته­شده مرتبط شود؛ به شیوه­های متفاوتی تعریف می­شود. هدف: هدف از انجام این پژوهش، مرور نظریات مرتبط با جابه جایی و درنتیجه ارائه چارچوبی نظری و عملیاتی برای سنجش جابه جایی در فضاهای شهری است.  روش: در این راستا به تحلیل محتوی نظریات مرتبط با جابه جایی در سه مرحله آماده ­سازی، سازمان­دهی و طبقه­ بندی و خلاصه ­سازی پرداخته شده است. یافته ها: تحلیل محتوی نظریات نشان­ دهنده این است که این نظریات در مجموع به سه دسته نظریات ذهن­گرا، محیط­گرا و تکثرگرا قابل تقسیم هستند؛ نظریات ذهن­گرا بر ماهیت ذهنی جابه جایی توجه دارند و جابه جایی را تابعی از عادات، نگرش­ها، انگیزه ­ها و هنجارهای افراد می­دانند؛ در مقابل، نظریات محیط­گرا به تاثیر عوامل محیطی نظیر تراکم، اختلاط کاربری و دسترسی بر جابه جایی افراد توجه ویژه ­ای دارند. نظریات تکثرگرا نیز تفاوت­های شهروندان را با توجه به ویژگی­های فردی و موقعیتی آنها مدنظر قرار می­دهند و از این رو تنوع و تفاوت را در جابه جایی موثر می­دانند و آن را در ارزیابی و سنجش دخالت می­دهند. نتیجه­ گیری: بررسی عوامل تاثیرگذار بر جابه­ جایی نشان­ دهنده این است که جابه­ جایی مفهومی پیچیده و چند سطحی است که تحت تاثیر عوامل بسیاری قرار دارد؛ بنابراین چنانچه برنامه ­ریزان شهری درصدد بهبود سیستم جابه­ جایی درون شهری باشند، باید به نقش مجموع این عوامل و ارتباطات بین آنها توجه ویژه ­ای داشته باشند.

کلیدواژه ها:

Mobility ، Urban Spaces ، Subjectivism ، Environmentalism ، Pluralism. ، جابه جایی ، فضاهای شهری ، ذهن گرایی ، محیط گرایی ، تکثرگرایی