بررسی نقش فرهنگ های آموزشی در تحکیم زبان فارسی در شبه قاره هند (با استناد به فرهنگ محمودی)

فرهنگ های آموزشی، آمیزه ای از لغات و معانی و دستور زبان هستند که با زبانی ساده، معانی رسا و محتوای مختصر برای نوآموزان و محصلین تالیف شده اند. بعد از تشکیل دولت های اسلامی در شبه قاره در قرن هفتم هجری قمری، زبان فارسی تا هفت قرن زبان درباری و علمی شد، ازاین رو اهالی این خطه برای فراگیری آن متوسل به کتب لغت و دستور زبان شدند. به این منظور فرهنگ های بسیاری تدوین شد که از میان آنها فرهنگ های آموزشی همچون یک کتاب درسی نقش موثری در افزودن واژگان فارسی به حافظه لغوی نوآموزان و گویشوران فارسی زبان شبه قاره داشتند. در این جستار ضمن آشنایی با این فرهنگ ها، با روش توصیفی تحلیلی و با استناد به فرهنگ محمودی به عنوان نمونه ای از یک فرهنگ آموزشی، صورت های مختلف زبان فارسی به کاررفته درآن بررسی شده است؛ صورت هایی همچون فارسی ایرانی، فارسی غیر ایرانی به ویژه ماوراءالنهری، فارسی شبه قار ه ای، فارسی تحول یافته در معنا (واژگان فریبکار) و غیره. به منظور تبیین مقولات فوق، نمونه های از فرهنگ محمودی با استشهاد به متون فارسی شبه قاره و مطابقت آنها با فرهنگ های فارسی، اردو، تاجیکی و افغانستانی ارائه گردیده است. در بررسی دیگر از طریق روش آماری میزان به کارگیری لغات و ترکیبات فارسی نسبت به زبان اردو به عنوان تاثیرپذیرترین زبان شبه قاره از زبان فارسی، مورد سنجش قرار گرفته است. حاصل آنکه زبان فارسی از طریق فرهنگ های آموزشی که حدود ۶۰ الی ۷۰ درصد لغات آن ها را تشکیل می دهد به صورت های مختلف زبانی همچون تغییرات معنایی، تحولات آوایی و املایی، آمیختگی با دیگر حوزه های گویشی زبان فارسی، ساختن لغات جدید توسط گویشوران فارسی زبان شبه قاره و غیره در این سرزمین ترویج و تحکیم یافته است.

کلیدواژه ها:

فرهنگ نویسی ، فرهنگ های آموزشی ، زبان فارسی ، شبه قاره ، فرهنگ محمودی