سبک زندگی ارتقاءدهنده سلامت در زنان آسیب پذیر و عوامل جمعیتی اجتماعی مرتبط با آن در ایران

سابقه و هدف: زنان به علت فاکتورهای بیولوژیکی، ژنتیکی، فیزیکی و شرایطی نظیر حاملگی و شیردهی و هم چنین به واسطه ظرفیت و پتانسیل وجودی خود در برابر صدمات جدی اجتماعی آسیب پذیرتر از مردان قلمداد می شوند. ساختار اجتماعی جوامع ازجمله نبود عدالت اجتماعی، نگاه جنسیتی، بیکاری، فرصت های نابرابر شغلی، فقدان امنیت، ضعف آموزش، مشکلات فرهنگی، نگاره های تفکر سنتی مردان درخصوص زنان و باور نداشتن به ظرفیت و پتانسیل زنان از دیگر دلایل آسیب پذیری این گروه می باشد. نرخ جمعیت زنان آسیب پذیر در دهه های اخیر رشد گسترده ای داشته است. از طرفی رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت یکی از شاخص های عمده تعیین کننده سلامت عمومی می باشد. بنابراین این مطالعه با هدف تعیین سبک زندگی ارتقاءدهنده سلامتی در زنان مراجعه کننده به مرکز مشاوره بیماری های رفتاری شهر ساری و عوامل جمعیتی-اجتماعی مرتبط با آن طراحی و اجرا شد. مواد و روش ها: در این مطالعه مقطعی از نوع توصیفی- تحلیلی با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس ۱۷۴ نفر از زنان آسیب پذیر مراجعه کننده به مرکز مشاوره بیماری های رفتاری شهر ساری، مورد مطالعه قرار گرفتند. ابزارهای مورد استفاده پرسشنامه عوامل اجتماعی-دموگرافیک و سبک زندگی ارتقادهنده سلامت بود. این ابزار که رفتارهای ارتقادهنده سلامت را بررسی می کند، حاوی ۵۲ سوال در شش حیطه: تغذیه (۹سوال)، فعالیت جسمانی (۸سوال)، مسئولیت پذیری در مورد سلامتی (۹سوال)، مدیریت استرس (۸سوال)، روابط بین فردی (۹سوال) و رشد معنوی (۹سوال) می باشد. داده های به دست آمده با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۰ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. برای مشخصات دموگرافیک از روش آماری توصیفی نظیر فراوانی، میانگین، میانه و انحراف معیار استفاده شد. در تحلیل استنباطی با استفاده از آزمون نرمال بودن (شاپیروویلک (Shapiro-wilk)) به بررسی نرمال بودن متغیرها پرداخته شد. جهت مقایسه نمره سبک ارتقادهنده سلامتی در سطوح متغیرهای دو سطحی و چندسطحی به ترتیب از آزمون تی مستقل و آنالیز واریانس یک طرفه، ضریب همبستگی اسپیرمن و رگرسیون خطی استفاده شد. یافته ها: میانگین و انحراف معیار به دست آمده در مولفه های پرسشنامه سبک زندگی ارتقادهنده سلامت که شامل: خودشکوفایی با میانگین و انحراف معیار ۶/۷۷±۲۸/۱۲، میانگین و انحراف معیار مسئولیت پذیری ۶/۱۸±۳۱/۹۰، میانگین و انحراف معیار حمایت بین فردی ۴/۶۵±۱۹/۲۵، میانگین و انحراف معیار مدیریت استرس ۳/۳۵±۱۳/۱۱، میانگین و انحراف معیار ورزش۵/۶۲±۱۴/۸۳، میانگین و انحراف معیار تغذیه ۴/۹۶±۱۹/۸۱ بود. هم چنین نتایج مطالعه حاضر نشان داد، بیش ترین و کم ترین نمره مولفه های مربوط به پرسشنامه سبک زندگی ارتقادهنده سلامت به ترتیب مربوط به مولفه ی مسئولیت پذیری و مدیریت استرس بود. در مجموع میانگین و انحراف معیار سبک زندگی ارتقادهنده سلامت ۲۳/۲۳±۱۲۷/۰۲ بود. ۴۳/۳ درصد سبک زندگی ارتقادهنده سلامت مطلوبی داشتند. در مدل رگرسیون لجستیک مطلوب بودن سبک ارتقاءدهنده سلامت بر حسب متغیرهای جمعیتی اجتماعی (سن، تحصیلات، شغل، ارزیابی میزان کفایت درآمد ماهانه، سابقه یا ابتلای فعلی به بیماری جنسی) از نظر آماری با ۰/۰۰۱=P معنی دار بود. ضریب تعیین ۰/۳۴ بیانگر آن است که متغیرهای مذکور می توانند ۳۴ درصد در مطلوب بودن سبک ارتقاءدهنده سلامت موثر باشند. استنتاج: با توجه به اهمیت رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت در ارتقاء سلامت افراد جامعه به خصوص زنان، شناخت و بهبود هر چه بیش تر این عوامل در قالب مطالعات مداخله ای و کاربردی می تواند موثر واقع شود. علاوه بر این افزایش آگاهی در مورد چنین عواملی می تواند نقش تعیین کننده در بهبود سلامت زنان داشته باشد.

کلیدواژه ها:

lifestyle ، promoter ، health ، women ، demographic ، سبک زندگی ، ارتقاءدهنده سلامت ، زنان ، آسیب پذیر