بررسی مقایسه ای بخت اخلاقی در فلسفه اخلاق و تجری در اصول فقه

یکی از مباحث چالش برانگیز در دهه های اخیر در محافل فلسفه اخلاق، مسئله «بخت اخلاقی» بوده است. «بخت اخلاقی» به این معناست که امری خارج از اختیار، در وضع اخلاقی مرتکب موثر افتد، یعنی شخص را مورد قضاوت قرار دهیم، در حالی که می دانیم پاره ای از اجزای رفتار موضوع قضاوت، تحت اختیار مرتکب نبوده است. در طرف مقابل، تجری - در دانش اصول فقه - نیز وضعیتی مشابه بخت اخلاقی دارد از این حیث که امری خارج از اختیار در سرنوشت اخروی مرتکب موثر است. «تجری» - در اصول فقه - بدان معناست که فردی خلاف قطع خویش عمل کرده، آن گاه مشخص شود که قطعش مصیب به واقع نبوده است؛ آنچه واقع شده، قبح فاعلی داشته، اما قبح فعلی نداشته است. در این مقاله کوشش شده با مروری بر مباحث مطرح شده در بخت اخلاقی در فلسفه اخلاق و تجری در اصول فقه، مشابهت ها میان این دو مسئله تبیین شود. هرچند نقطه ثقل مباحث در دو حوزه متفاوت است و یکی به روایی اخلاقی می اندیشد و دیگری به حلیت و حرمت فقهی، اما پرداخت دقیق دشواره و تطبیق پیشنهادهای طرح شده در دو حوزه بر یک دیگر، می تواند تاثیر متقابلی در گره گشایی از ابهامات هر دو حوزه به جا نهد.

کلیدواژه ها:

بخت اخلاقی ، تجری ، فلسفه اخلاق ، اصول فقه ، بررسی مقایسه ای