بررسی سوگیری جنسیتی در کتاب های «فارسی ایران امروز» و «گام اول»: پژوهشی پیکره بنیاد

نمایش نادرست و یا عدم نمایش نقش هر یک از دو جنس زن و مرد در مواد آموزشی زبان نشان از سو گیری جنسیتی دارد و باعث بازتولید کلیشه های جنسیتی در زبان آموزان خواهد شد. پژوهش حاضر به بررسی چگونگی بازنمایی جنسیت در مواد آموزشی آزفا، تالیف مولفین خارج از ایران و مولفین داخل ایران می پردازد. برای این منظور کتاب «فارسی ایران امروز، جلد۱» به عنوان نمونه ای از مولفین خارج از ایران و کتاب «گام اول» به عنوان نمونه ای از مولفین داخل ایران، مورد ارزیابی قرار گرفته اند. پژوهش حاضر پیکره بنیاد است. لذا، در گام نخست بر اساس متن ها و تصاویر مواد آموزشی پیش گفته، پیکره هایی مجزا مناسب با هدف پژوهش ایجاد شد. سپس با استفاده از نرم افزارهای استروگرپ و لنکس باکس پیکره ها مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند و جداولی برای تحلیل و بررسی پرسش های پژوهش، استخراج شد. نتایج پژوهش نشان می دهد منابع آموزشی فوق، در بخش بازنمودهای زبانی (اسامی، صفات و تعداد مشارکان در گفتگو) و نیز در بخش بازنمودهای غیرزبانی (مشاغل و تصاویر) دارای توزیع یکسان جنسیتی نیستند و جلوه های سوگیری جنسیتی در این منابع درسی بارز است. مقایسه دو منبع نیز نشان می دهد اگر چه کتاب «فارسی ایران امروز» نسبت به کتاب «گام اول» سوگیری جنسیتی متعادل تری دارد و با شرایط جامعه ایران امروز سازگاری بیشتری را نشان می دهد؛ اما هر دو کتاب به بازبینی مجدد نیاز دارند. نتایج این پژوهش می تواند برای برنامه ریزان آموزشی، مولفین کتاب های درسی، معلمان آزفا و زبان شناسان اجتماعی به منظور ایجاد فضای آموزشی عادلانه و دور از کلیشه های جنسیتی مفید باشد.

کلیدواژه ها:

جنسیت ، سوگیری جنسیتی ، نقش های جنسیتی ، هویت جنسیتی ، اجتماعی شدگی