منبع بودن استصحاب در منابع استنباط اباضیه معاصر

دوران معاصر را باید عصر تحولات بنیادین در عرصه نظر و نیز واقعیت های خارجی نامید. همان گونه که امروزه تحولات شگرفی در دنیای بیرون رخ می دهد، عرصه ذهن و حوزه اندیشه نیز شاهد تحولات مختلفی بوده است. یکی از مذاهب موجود در جهان اسلام، اباضیه است که با وجود جمعیت کم و گستردگی جغرافیایی اندک، توانسته است با تجدید بنا و بازسازی منابع استنباط به حیات خود ادامه دهد. فقه اباضیه، قطعه ای است میان ظاهریه و حنابله از جهتی و حنفیه از جهت دیگر و با اینکه در عراق تاسیس شده است، از روش احناف و معتزله پیروی نکرده است. روش فقهی اباضی ها، نه ظاهرگرایی صرف است و نه رای گرایی صرف، بلکه آن دسته از ظواهر را تاویل می کنند که با عقل سازگاری ندارد. البته نباید از نظر دور داشت که فتاوای اباضیه، گاهی با مالکی و گاهی با حنفی و گاه با امامیه تطبیق می کند.این مقاله با رویکرد توصیفی - تحلیلی و با روش کتابخانه ای به منبع بودن استصحاب در منابع استنباط اباضیه می پردازد. منابع استنباط همان مصادر و منابع احکام برای به دست آوردن احکام شرعی الهی است که بین مذاهب اسلامی، اشتراک ها و تمایزهایی مشاهده می شود. امامیه منابع استنباط را قرآن، سنت، اجماع و عقل دانسته اند.رویکرد نوین از سوی اباضیه معاصر در ضمن یک تقسیم سه گانه برای منابع استنباط تعقیب می شود. قرآن، سنت و رای منابع استنباط در اباضیه هستند که اجماع، قیاس و استدلال از مصادیق رای می باشند. مقصود از استدلال در اباضیه، استصحاب و استحسان و مصالح مرسله است. البته اباضیه از برخی منابع تبعی هم برای استنباط احکام شرعی بهره می برند که می توان از عرف، سد ذرایع و شرایع سابقه نام برد. اباضیه در اصول فقه به اهل سنت نزدیک ترند تا به شیعه؛ از این رو ساختار جدیدی که برای منابع استنباط مطرح می کنند، مانند منابع استنباط اهل سنت است و به تبعیت از آن فقه اباضیه هم فقهی شبیه اهل سنت خواهد بود. با تتبع در آثار اصولی و فقهی اباضیه درباره استصحاب آنچه مشاهده می شود، وجود نداشتن پرداختن به مقدمات و شرایط استصحاب است، بر خلاف آثار اصولی امامیه که با بررسی تمام جوانب مانند ارکان استصحاب، انواع تقسیمات استصحاب و تعارض استصحاب با دیگر ادله و دیگر مسائل پیرامون استصحاب، به عمق بخشیدن به مباحث اصول نظر دارد و سبب تمایز مکتب امامیه از دیگر مکاتب و مذاهب می شود.

کلیدواژه ها:

استصحاب ، منابع استنباط ، استنباط در اباضیه ، منابع استنباط اباضیه ، اباضیه معاصر