تقابل های بنیادین شخصیت های داستانی در منظومه جهانگیرنامه

جهانگیرنامه، سروده قاسم مادح، یکی از منظومه های حماسی بعد از شاهنامه در تاریخ ادب فارسی است که به دلیل روایت ها و ماجراهای متنوع، دربردارنده لایه های معنایی متفاوتی است و با توجه به کنش و تقابل شخصیت ها، بیانگر مسائل اجتماعی، تاریخی، روان­شناسی، اساطیری و... است. این تقابل ها در دو سطح ژرف­ ساخت و روساخت، علت اصلی شکل گیری پیرنگ ماجراهای متفاوت در این منظومه حماسی است؛ به­ عبارت ­دیگر، چنین تقابل هایی علت شکل گیری چنین منظومه ای را بیان می کنند؛ به­ همین­دلیل در این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی چنین تقابل های بنیادینی مورد بررسی قرار می گیرد تا چیستی و کارکرد آنها مشخص شود. بر اساس نتایج به­دست­آمده در کنار سایر تقابل های احتمالی، این منظومه در ژرف­ ساخت روایتگر چهار تقابل پدر و پسر، ایران و توران، اقوام بیابانگرد و اقوام یکجانشین دامدار و پهلوان و اژدهاست که در روساخت در قالب رویارویی جهانگیر و رستم، افراسیاب و کیکاووس، رستم و شبانان جمهورشاه و رستم و اژدها تجلی یافته است.

کلیدواژه ها:

حماسه ، تقابل شخصیت ، جهانگیرنامه ، قاسم مادح