بررسی و تحلیل جایگاه عقل در مرصادالعباد

عقل از جمله مفاهیمی است که تعاریف مختلف و گاه متناقضی درباره آن ارائه شده و هر کسی با تکیه بر مشرب فکری خود، برداشت و تفسیری از آن را عرضه کرده است. از دیرباز میان عرفا و فلاسفه در باب عقل اختلاف نظر وجود داشته است و از جمله عارفانی که در این زمینه سخن گفته است نجم الدین رازی، ملقب به «نجم دایه» است که در نیمه نخست قرن هفتم هجری قمری، مرصادالعباد را در عرفان، تصوف و سلوک، تالیف کرده است. این نوشتار به شیوه توصیفی – تحلیلی به بررسی و تحلیل جایگاه عقل در مرصادالعباد پرداخته است. داده های پژوهش با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا و به شیوه کتابخانه ای بررسی شده است و در پی پاسخ به این سوال است که عقل در مرصادالعباد چه مختصات و جایگاهی دارد و اصولا «رازی»، معرفت عقلی را تا چه اندازه ای و در چه مواردی می پذیرد؟ نتایج پژوهش نشان می دهد که «رازی» برای عقل، مراتب و حد و حدودی قائل است و آنجا که عقل می خواهد تنها ابزار معرفت باشد، مورد تخطئه قرار می گیرد و عقلی که وحی را نپذیرد مایه گمراهی می داند. همچنین از دیدگاه «رازی»، عقل قادر به شناخت اسما و صفات الهی نیست و باید با تزکیه و ریاضت به مرتبه نورانی بودن برسد.

کلیدواژه ها:

عقل ، معرفت ، عرفان ، مرصادالعباد ، نجم الدین رازی