ریشه شناسی واژه قرآنی «تسبیح» و تبیین ارتباط آن با ماده «سبح»

مفهوم تسبیح یکی از پرکاربردترین مفاهیم قرآنی و یکی از مهم ترین اذکار در نزد مسلمانان است که هر صبح و شام، چه در نماز و چه در اوقات دیگر، بر زبان ها جاری می شود. پرسش اصلی در این مقاله که نگارنده به دنبال یافتن پاسخ آن خواهد بود، آن است که چه ارتباطی میان تسبیح در معنای ستایش کردن، با ماده ثلاثی آن، یعنی سبح، به معنای گسترش یا شناگری وجود دارد؟ ارتباطی که لغت شناسان و مفسران متقدم درباره آن سکوت کرده و متاخران نیز پاسخ درخوری بدان نداده اند. برای این منظور از رویکرد معناشناسی تاریخی و روش ریشه شناسی در زبان های سامی بهره گرفته شده و مراحل تحول معنایی ماده سبح و چگونگی ساخت مفهوم تسبیح از آن بر این اساس روشن شده است. آنچه به عنوان نتیجه به دست آمد، آن است که ماده سبح، در ابتدا به معنای «گستردن» بوده است. سپس، از آن معنای «ارتقاء، شکوه و جلال» ساخته شده و در نهایت، معنای «با شکوه دانستن» یا «ستایش» در باب تفعیل ساخت یافته است.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، تسبیح ، ماده سبح ، ریشه شناسی ، زبان های سامی