سیاست مذهبی خوارزمشاهیان در قبال مذهب حنفی و پیروان آن

خوارزمشاهیان حنفی مذهب بودند و در قلمرو آنان، غلبه با احناف بود. خوارزمشاهیان چه سیاستی در قبال مذهب حنفی اتخاذ نمودند؟ برای پاسخ، عصر خوارزمشاهیان به پنج دوره تقسیم و سیاست هر دوره بر اساس پنج معیار رفتار با علماء و عامه، مناسبات با حکام، بکارگیری در مناصب دولتی و بناء مساجد و مدارس مطالعه و مشخص شد در دوره والیگری(۴۹۱-۵۳۰ ق.) بتبع اطاعت محمد و آتسز از سنجر، عامه و علماء حنفی در امن و رفاه بودند. در دوره استقلال طلبی(۵۳۰-۵۶۷ ق.) بواسطه عصیان آتسز بر سنجر و توسعه طلبی ایل ارسلان، عامه و علماء بلاد حنفی مورد تهاجم و اهانت واقع شدند اگرچه این ضدیت با انگیزه سیاسی و درواقع بیطرفی مذهبی بود. در دوره تاسیس امپراطوری(۵۶۸-۵۹۶ ق.) و بدنبال تصرف عراق که در آن غیرحنفیه در اکثریت بودند، سیاست بیطرفی بنفع شافعیه تشدید گشت. در دوره اوج امپراطوری(۵۹۶-۶۱۷ ق.) چون شرعیت حکومت سلطان محمد از ناحیه خلیفه تصدیق نشده بود حنفیه غیرمعتزله سلطنت وی را مشروع نمیدانستند لذا سیاست بیطرفی گاه به ضدیت با حنفیه تبدیل شد. در دوره مابعد حمله مغول(۶۱۷-۶۲۸ ق.) بسبب حاکم شدن ملوک الطوائف، پسران سلطان قصد داشتند بخشی از ملک را بهرقیمت متصرف شوند لذا غورشاه و پیرشاه باتحاد با شافعیه علیه حنفیه روی آوردند اما جلال الدین بعنوان ناجی جهان اسلام سیاست وحدت اسلامی اتخاذ و عموما از حمایت از حنفیه اجتناب نمود. چون خوارزمشاهیان معتزلی بودند حمایت از حنفیه معتزله جز در عهد جلال الدین، در تمام ادوار اجراء گردید. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای ست.

کلیدواژه ها:

حنفیه ، خوارزمشاهیان ، سیاست مذهبی ، مذهب حنفی