تاثیر اندازه روشنه بر تنوع گونه های علفی و ویژگی های خاک در جنگل راش با سابقه مدیریتی متفاوت در استان مازندران و گیلان

مقدمه و هدف: جنگل ها به عنوان بوم سازگان پیچیده و پویا، تحت تاثیر تغییرات طبیعی و انسانی قرار دارند. این تغییرات می توانند به طور مستقیم بر ساختار جوامع گیاهی و تنوع زیستی تاثیر بگذارند. روشنه ها یکی از عوامل کلیدی در این زمینه هستند که به دلیل خشک شدن درختان، افتادن طبیعی آنها یا برداشت درختان به وجود می آیند. روشنه ها به عنوان فضایی برای ورود نور و بارش به سطح زیرآشکوب، نقش بسزایی در زادآوری درختان و تغییرات در تنوع گونه های زیرآشکوب ایفا می کنند. این پژوهش به سوالات زیر پاسخ خواهد داد:۱-آیا عامل مدیریت بر ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی خاک و شاخص های تنوع گونه­ای گیاهان علفی در روشنه­ها با سطوح مختلف موثر است؟۲- آیا روند تغییرات تنوع گونه­ای گیاهان علفی و ویژگی­های فیزیکی و شیمیایی خاک در داخل روشنه­ها با اندازه­های مختلف در توده مدیریت­شده با شیوه تک­گزینی و توده شاهد در استان­های مازندران و گیلان متفاوت است؟مواد و روش ها: این پژوهش در جنگل های راش استان های مازندران (منطقه کلاردشت) و گیلان (منطقه شفارود) انجام شد. دو قطعه شاهد و دو قطعه مدیریت شده با شیوه جنگل شناسی تک گزینی در هر منطقه انتخاب شدند. در توده مدیریت­شده و شاهد در هر منطقه، سه روشنه در چهار طبقه اندازه­ای، کوچک (کمتر از ۲۰۰ مترمربع)، متوسط (۲۰۰ تا ۵۰۰ مترمربع) و بزرگ (۵۰۰ تا ۱۰۰۰ مترمربع) و خیلی بزرگ (بیشتر از ۱۰۰۰ مترمربع) به­طور تصادفی مشخص شدند. نوع گونه و درصد پوشش گونه­های علفی در پنج ریزقطعه­نمونه چهار مترمربعی در حاشیه­ها و مرکز هر روشنه تعیین شد. سپس یک نمونه خاک از عمق صفر تا ۲۵ سانتی متری پنج ریزقطعه­نمونه در هر روشنه برداشت شده و یک نمونه تلفیقی برای اندازه­گیری ویژگی­های آنها شامل بافت خاک به روش هیدرومتری بایکاس،pH  با pH متر الکتریکی، ازت کل به روش کجلدال، کربن آلی به روش واکلی-بلک، فسفر قابل جذب با روش اولسون و پتاسیم تبادلی با روش فلیم­فتومتری تعیین شد. شاخص غنای گونه­­ای (تعداد گونه­ها در قطعه ­نمونه)، شاخص تنوع گونه­ای سیمپسون، شاخص تنوع گونه­ای شانون وینر، شاخص یکنواختی شانون وینر هر قطعه­نمونه با استفاده از نرم­افزار PC-ORD نسخه ۵ محاسبه شد. میانگین شاخص­های غنا و تنوع گونه­ای و ویژگی­های خاک توده مدیریت­شده و شاهد با آزمون t مستقل مقایسه شدند. همچنین میانگین این متغیرها در روشنه­ها با اندازه­های مختلف با آزمون توکی مورد مقایسه قرار گرفت. تمام آنالیزهای آماری در نرم­افزار SPSS نسخه ۱۸ انجام شد.یافته ها: در مجموع ۳۲ گونه علفی در منطقه کلاردشت و ۶۶ گونه در منطقه شفارود شناسایی شد. نتایج نشان داد به طورکلی با افزایش سطح روشنه­ها، شاخص های تنوع گونه­ای چه در بخش مدیریت­شده و در بخش مدیریت­نشده استان مازندران تغییرات معنی­داری نداشت، ولی در استان گیلان روند متفاوتی از تغییرات این متغیرها با افزایش سطح روشنه­ها مشاهده شد و اندازه روشنه و نوع مدیریت تاثیر قابل­توجهی بر تنوع گونه های علفی داشت، به طوری که در روشنه های بزرگ تر، تنوع گونه ای بیشتر بود. در این پژوهش، ویژگی­های خاک بین روشنه­های زادآوری چه در توده­های مدیریت­شده و چه در توده­های مدیریت­نشده استان گیلان و استان مازندران دارای اختلاف معنی­داری نبود.نتیجه گیری کلی: این پژوهش نشان داد که اندازه روشنه و مدیریت جنگل تاثیر معنی داری بر ویژگی های خاک در مناطق مختلف مورد بررسی ندارد، اما بر شاخص های تنوع گونه ای گیاهان علفی در منطقه گیلان تاثیرگذار است. بنابراین، شرایط بوم شناختی منطقه و نوع مدیریت از عوامل کلیدی در تنوع زیستی روشنه ها به شمار می روند. نتایج این پژوهش می تواند به بهبود مدیریت جنگل ها و حفظ تنوع زیستی در مناطق مختلف کمک کند.

کلیدواژه ها:

تک گزینی ، تاج پوشش ، غنای گونه ای ، حاصلخیزی خاک