تعین وجودی در هستی شناسی امام ربانی و نقد او بر مراتب وجود در مکتب ابن عربی

امام ربانی (مجدد الف ثانی)، که در اواخر سده نهم و اوایل سده دهم هجری زیست، از بزرگ ترین عرفای قرون اخیر و دارای دیدگاه­ های جدیدی در تصوف و عرفان است. او نظریه وحدت شهود را در مقابل وحدت وجود محیی الدین ابن عربی و تابعان او، پررنگ ساخت، هرچند خودش عملا سال­ ها وحدت وجود را تجربه کرد؛ اما در نهایت از احوال و معارف آن عبور نمود و گفت مان علمی-انتقادی وسیعی را در مقابل نظریه وحدت هستی شناختی اوست؛ امام ربانی در نقد آن همت گماشت و با مدد کشفیات صریح، نصوص و براهین عقلی، نظریات عرفای وحدت وجودی را از درک حقایق و مراتب وجود، ناتمام و قابل اصلاح دانست. این مقاله که به روش تحلیلی- تطبیقی روی آرای امام ربانی انجام یافته، در صدد بررسی موضوع مزبور است. امام ربانی هرچند با کاربرد اصطلاحاتی هم چون «تعین» موافق نیست؛ اما از آن جا که در میان عرفا مصطلح شده، به ناچار مورد استفاده قرار می­دهد. یافته های پژوهش نشان می ­دهند که: امام ربانی، اولین تعین را تعین حبی یا وجودی می ­داند، که نور این تعین، مستفاد از حقایق الهیه (کعبه، قرآن کریم، صلاه و معبودیت صرف) است و این حقایق به ذات بحت، اتصالی بی­ چون دارند. تعین ثانی در نزد او شان الحیات و سومین تعین، شان العلم است. به بیان ساده، فوق تعین اول که ابن عربی بیان داشته، امام ربانی پنج تعین یا حقیقت دیگر (شان الحیات، خلت، محبیت، محبوبیت و حب صرفه) را اثبات می­ نماید.امام ربانی (مجدد الف ثانی)، که در اواخر سده نهم و اوایل سده دهم هجری زیست، از بزرگ ترین عرفای قرون اخیر و دارای دیدگاه­ های جدیدی در تصوف و عرفان است. او نظریه وحدت شهود را در مقابل وحدت وجود محیی الدین ابن عربی و تابعان او، پررنگ ساخت، هرچند خودش عملا سال­ ها وحدت وجود را تجربه کرد؛ اما در نهایت از احوال و معارف آن عبور نمود و گفت مان علمی-انتقادی وسیعی را در مقابل نظریه وحدت هستی شناختی اوست؛ امام ربانی در نقد آن همت گماشت و با مدد کشفیات صریح، نصوص و براهین عقلی، نظریات عرفای وحدت وجودی را از درک حقایق و مراتب وجود، ناتمام و قابل اصلاح دانست. این مقاله که به روش تحلیلی- تطبیقی روی آرای امام ربانی انجام یافته، در صدد بررسی موضوع مزبور است. امام ربانی هرچند با کاربرد اصطلاحاتی هم چون «تعین» موافق نیست؛ اما از آن جا که در میان عرفا مصطلح شده، به ناچار مورد استفاده قرار می­دهد. یافته های پژوهش نشان می ­دهند که: امام ربانی، اولین تعین را تعین حبی یا وجودی می ­داند، که نور این تعین، مستفاد از حقایق الهیه (کعبه، قرآن کریم، صلاه و معبودیت صرف) است و این حقایق به ذات بحت، اتصالی بی­ چون دارند. تعین ثانی در نزد او شان الحیات و سومین تعین، شان العلم است. به بیان ساده، فوق تعین اول که ابن عربی بیان داشته، امام ربانی پنج تعین یا حقیقت دیگر (شان الحیات، خلت، محبیت، محبوبیت و حب صرفه) را اثبات می­ نماید.

کلیدواژه ها:

امام ربانی ، ابن عربی ، تعین حبی و وجودی ، هستی شناسی ، حقیقت محمدی