مسئله ابن مقفع در سیرالملوک: آذربان یا اردوان؟

"اردوان" متشکل از دو بخش ارته+پان در معنای نگهبان نظم و راستی، نام چند تن از پادشاهان اشکانیست. این نام در منابع یونانی، فارسی میانه اشکانی، فارسی میانه ساسانی و تواریخ ایرانی پس از اسلام، به صورت ارتپان یا اردوان ضبط شده؛ لکن شواهدی در دست است که در تعدادی از منابع تاریخی دوره اسلامی، ضبط این نام به صورت «آذربان»، «اذران» یا «ادربان» صورت گرفته است. در این مقاله به بررسی این شواهد می پردازیم. دریافت های پژوهش نشان خواهد داد که تحول آوایی نام اردوان به صورت آذربان، در دو قرن نخست پس از اسلام اتفاق افتاده و منجر به تحول معنا و کارکرد این نام نیز شده است. این شواهد به نوعی با سیرالملوک ابن مقفع ارتباط دارد و می توان گفت بدخوانی نام «اردوان» به صورت «آذربان» که واژه ایست با کارکرد دینی، از سیرالملوک ابن مقفع به دیگر منابع راه یافته؛ لکن این خوانش نادرست، در همان دو قرن نخست منسوخ شده و در منابع پس از قرن سوم، مورد استفاده مورخان قرار نگرفته است.

کلیدواژه ها:

اردوان ، ابن مقفع ، سیر الملوک