بررسی چالشهای مشارکت دامداران در طرحها و پروژههای حفاظت از مراتع (مطالعه موردی: منطقه سارال در غرب ایران)

سابقه و هدف: مشکلات و چالشهای محیط زیستی یکی از مهمترین نگرانیها و دل مشغولیهای انسان در هزاره سوم است. یکی از بخشهای مهم محیطزیست و منابع طبیعی که در دهههای اخیر تخریب زیادی را متحمل شده، بخش مراتع است. به همین دلیل در سالهای اخیر در کشورهای مختلف پروژهها و طرحهای احیایی و حفاظتی اجرا شده است. اما به دلایل مختلف دامداران به عنوان مهمترین ذی نفعان این بخش مشارکت چندانی نداشتند. بنابراین، ایده اصلی این پژوهش کشف چالشهای مشارکت دامداران در این بخش بود. در این رابطه، این مطالعه با هدف کلی بررسی چالشهای مشارکت دامداران در طرحها و پروژههای حفاظت از مراتع در استان کردستان در سال ۱۴۰۱ انجام شد.مواد و روشها: این تحقیق از نظر ماهیت از نوع تحقیقات کمی است، با توجه به هدف کاربردی، از لحاظ گردآوری دادهها جزو تحقیقات میدانی و از لحاظ زمانی یک مطالعه تک مقطعی بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دامداران منطقه سارال در استان کردستان بود. منطقه سارال باوسعت ۱۰۰۰ کیلومتر مربع، در استان کردستان در غرب ایران واقع شده است. میانگین بارندگی در منطقه سارال استان کردستان ۴۸۰mm در سال است. این منطقه از لحاظ آب و هوایی در منطقه نیمهخشک سرد واقع شده است. خاک منطقه سارال دارای بافت لومیشنی هستند که محل مناسب برای چرای دام (گاو، گوسفند، بز) هستند. از لحاظ اکولوژی منطقه سارال یک زیستگاه امن برای تنوع گیاهی و جانوری است. منطقه سارال تقریبا تاکنون موردمطالعه اختصاصی و دقیق قرار نگرفته و اکثریت مطالعات بر روی گونههای گیاهی و جانوری این منطقه انجام شده است و بهعوامل تخریب آن توجهی نشده است. شغل اصلی مردم منطقه سارال دامداری است زیرا یکی از مناطق مستعد برای دامپروری و از این لحاظ در کل ایران شناخته شده است حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان ۳۸۵ نفر به روش نمونهگیری چندمرحلهای با انتساب متناسب برای مطالعه انتخاب شدند. ابزار اصلی تحقیق پرسش نامهای بود که روایی آن توسط پانل متخصصان و پایایی آن توسط ضریب آلفای کرونباخ تایید شد. تجزیه و تحلیل دادهها در دو بخش آمار توصیفی و استنباطی توسط نرمافزارهای SPSS و Lisrel انجام شد.نتایج و یافتهها: نتایج ضریب تغییرات نشان داد، چالشهای «عدم آشنایی با شیوههای حفاظت از جنگل» و «عدم برگزاری کارگاهها و دورههای آموزشی برای دامداران» مهمترین عوامل بودند. علاوه بر این، نتایج تحلیل عاملی اکتشافی چالشهای مشارکت دامداران در طرحهای حفاظت از مراتع را در چهار عامل اجتماعی– فرهنگی (۰۲۱/۱۵ درصد)، چالشهای آموزشی (۳۶۴/۱۴ درصد)، چالشهای مدیریتی و قانونی (۳۲۴/۱۳ درصد) و چالشهای اقتصادی (۵۲۱/۹ درصد) طبقهبندی کرد و این عوامل توانستند ۲۳/۵۲ درصد از واریانس کل عوامل را تبیین نمایند. با توجه به اینکه عوامل آموزشی یکی از مهمترین چالشها در این زمینه بودند، پیشنهاد میشود که سیاستگذاران و برنامهریزان منابع طبیعی به مقوله آموزش دامداران توجه بیشتری کنند، زیرا بسیاری از دامداران از رفتارهای حفاظتی مناسب، آگاهی چندانی ندارند.نتیجهگیری: این پژوهش یکی از نخستین تلاشها در منطقه غرب ایران برای حفاظت از مراتع بود زیرا در مطالعات حفاظت از مرتع در گذشته به رفتار دامداران بهعنوان مهمترین قشر فعال که ارتباط بسیار نزدیکی با مراتع دارند کمتر توجه شده است. دامداران نقش کلیدی در حفاظت از مراتع دارند، زیرا ارتباط بسیار نزدیکی با این بخش دارند. در صورتی که در معرض آموزشهای مناسب قرار بگیرند، میتوانند به پایداری این بخش کمک اساسی بکنند.

کلیدواژه ها:

حفاظت از مراتع ، رفتاری ایمن ، دامداران ، مشارکت ، منابع طبیعی